Đa dạng hóa các kênh truyền thông

Thực hiện Đề án án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số” theo Quyết định số 498/QĐ-TTg ngày 14/4/2015 của Thủ tướng Chính phủ giai đoạn 2021-2025 (gọi tắt là Đề án 498), trong năm 2022, tỉnh Quảng Bình đã tổ chức được 35 lớp tuyên truyền trực tiếp với hơn 3.000 lượt người tham gia. Nội dung tuyên truyền bao gồm Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật bình đẳng giới, những kiến thức về kế hoạch hóa gia đình, mất cân bằng giới tính khi sinh, giáo dục tiền hôn nhân cho trẻ gái vị thanh niên… Ngoài ra, tỉnh Quảng Bình còn tổ chức Hội thi Tìm hiểu pháp luật về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống bằng hình thức sân khấu hóa cho học sinh tham gia.

Bên cạnh đó, tận dụng sự tương tác lớn trên mạng xã hội, các sở, ngành của tỉnh Quảng Bình đã chú trọng lồng ghép nội dung tuyên truyền phòng, chống tảo hôn trên các trang Facebook, Fanpage, Zalo: Phổ Biến Pháp Luật Quảng Bình... để tuyên truyền, cung cấp thông tin; phổ biến, giáo dục pháp luật về hôn nhân, phòng ngừa tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong các trường học và nhân dân khu vực biên giới. Đồng thời, lồng ghép các hoạt động tuyên truyền về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống vào các hoạt động lễ, hội, hoạt động văn hóa, các buổi sinh hoạt câu lạc bộ ở cơ sở.

Đặc biệt, Sở Giáo dục-Đào tạo tỉnh Quảng Bình đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục thực hiện 321 tiết học và 38 buổi ngoại khóa có lồng ghép nội dung giáo dục về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Phối hợp với địa phương tổ chức 63 buổi giao lưu văn hóa giữa học sinh dân tộc Kinh và học sinh dân tộc thiểu số với nội dung tuyên truyền về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống và tổ chức được 19 cuộc thi tìm hiểu pháp luật về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống ở phạm vi cấp trường...

Với thế mạnh của tuổi trẻ, Tỉnh đoàn Quảng Bình đã xây dựng tờ rơi, tờ gấp, áp phích, tranh cổ động và các bảng Infograppich tuyên truyền và in ấn các loại tranh cổ động, các hành vi nên làm và không nên làm một cách dễ hiểu lên các bao bì, các sản phẩm hỗ trợ trao tặng người dân. Đồng thời, phối hợp với tổ chức quốc tế Plan triển khai dự án “Em vui” với các nội dung: Tổng hợp các câu chuyện thực tế tại các tỉnh, huyện, xã thuộc địa bàn 52 xã, 11 huyện ở 4 tỉnh và biên soạn thành bộ tài liệu truyền thông nhằm mục tiêu nâng cao nhận thức phòng chống tảo hôn và phòng chống mua bán người cho trẻ em, thanh niên dân tộc thiểu số.

Nhằm đưa kiến thức pháp luật về hôn nhân tới đông đảo các tầng lớp nhân dân, Đài Phát thanh và truyền hình tỉnh Quảng Bình cũng đã tăng cường thời lượng tuyên truyền Đề án 498 trên 4 bản tin thời sự truyền hình, 4 chương trình phát thanh tổng hợp và các nền tảng số của Đài. Chỉ tính riêng trong năm 2022, đã có trên 500 tin, bài, phóng sự, phản ánh liên quan đến các nội dung về hôn nhân, gia đình, tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống.

Còn ở khu vực biên giới, các đơn vị thuộc BĐBP Quảng Bình tiến hành các buổi tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật lồng ghép nội dung tuyên truyền về tác hại của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Song song với đó, BĐBP Quảng Bình đã triển khai nhiều hoạt động, mô hình giúp dân phát triển kinh tế, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, hướng dẫn bà con xây dựng thôn, bản, gia đình văn hóa, duy trì các lễ hội truyền thống, đẩy lùi hủ tục như mô hình: Mô hình “Ánh sáng vùng biên”, “Tiếng loa biên phòng”, “Tiếng máy vùng biên”, “Nhà tạp hóa vì cộng đồng”; nhận đỡ đầu, giúp đỡ các thôn, bản khó khăn; hướng dẫn, giúp đỡ nhân dân sản xuất 4 mô hình lúa nước; mô hình trồng măng tre, chăm sóc vườn dứa…

Đẩy mạnh biên soạn tài liệu, nhân rộng mô hình điểm

Cùng với tăng cường công tác truyền thông, tỉnh Quảng Bình đẩy mạnh biên soạn tài liệu, phát hành sản phẩm tuyên truyền về hôn nhân và phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Được biết, trong tháng 12/2022, tỉnh Quảng Bình tiến hành xây dựng 3 pa nô tuyên truyền về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại 3 xã vùng dân tộc thiểu số (Dân Hóa, Trọng Hóa, Lâm Hóa). Đồng thời, biên soạn, in ấn, phát hành tài liệu có nội dung tuyên truyền; cung cấp tài liệu tuyên truyền hàng tháng trên loa truyền thanh ở cơ sở để tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật có liên quan về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống cho các xã, thôn, bản vùng dân tộc thiểu số và miền núi.

Song song với cấp phát tài liệu truyền thông, tỉnh Quảng Bình tiếp tục duy trì mô hình điểm về "Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” tại xã Thượng Trạch và mô hình can thiệp giảm thiểu tỷ lệ tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống do Trung tâm Dân số - Kế hoạch hóa gia đình tổ chức, mô hình nâng cao chất lượng dân số đồng bào dân tộc tại các xã vùng dân tộc thiểu số.

Qua triển khai các biện pháp truyền thông kết hợp vận động, giáo dục với răn đe, can thiệp, số trường hợp tảo hôn của địa phương này đã giảm từ 71 trường hợp tảo hôn năm 2021 (15,1%), xuống còn 68 trường hợp tảo hôn vào năm 2022 (chiếm tỉ lệ 11%). Tuy nhiên, mức giảm này được đánh giá là chưa đáng kể so với những nỗ lực mà Quảng Bình đã triển khai thực hiện. Thực tế, một số địa bàn, tỷ lệ tảo hôn còn cao trong năm 2022 như: huyện Minh Hóa (40 trường hợp); huyện Lệ Thủy (13 trường hợp). Tín hiệu đáng mừng là trong năm 2022, tỉnh Quảng Bình chỉ còn ghi nhận 1 trường hợp hôn nhân cận huyết thống.

Theo UBND tỉnh Quảng Bình, nguyên nhân của tình trạng tảo hôn giảm chưa được như mong muốn là do đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào còn nhiều thiếu thốn, nhiều khu vực còn biệt lập, tỷ lệ mù chữ còn rất cao. Cùng với đó, trình độ dân trí, nhận thức của đa số đồng bào còn thấp, một số phong tục tập quán lạc hậu của đồng bào chưa được xóa bỏ. Bên cạnh đó, việc tuyên truyền về tác hại, nguyên nhân tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống cho đối tượng học sinh dân tộc nội trú, bán trú... còn chưa thường xuyên; hình thức tuyên truyền thiếu đa dạng, chưa có sự vào cuộc giám sát, quản lý của gia đình đối với các cháu, trong khi các thông tin tiêu cực trên mạng Internet liên quan đến tình dục không lành mạnh... tác động từng ngày, từng giờ tới các em. Thêm vào đó, đội ngũ cán bộ cấp xã còn nể nang, né tránh khi xử lý các trường hợp tảo hôn.

Trên cơ sở đánh giá đúng thực trạng, nguyên nhân của những tồn tại và hạn chế trong công tác phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, tỉnh Quảng Bình xác định, trong năm 2023 sẽ ưu tiên đầu tư về hạ tầng, cơ sở vật chất hỗ trợ vùng đồng bào dân tộc thiểu số phát triển kinh tế - xã hội, tạo điều kiện xóa bỏ các hủ tục nói chung, tảo hôn và hôn nhân cận huyết nói riêng. Tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền về phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Tập trung tuyên truyền cho các bản vùng sâu, vùng xa, các địa bàn tỷ lệ tảo hôn còn cao.

Đồng thời, tổ chức tập huấn, nói chuyện chuyên đề, ngoại khóa, xây dựng các video…, tập trung vào tuyên truyền nội dung tác hại của tảo hôn đối với sức khỏe, phát triển thể chất. Bổ sung quy định và các chế tài về chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống vào các hương ước, quy ước của bản làng.

Ngoài ra, tổ chức thi tìm hiểu về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống cho học sinh trường dân tộc nội trú và người dân vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Nghiên cứu biên soạn tài liệu ngoại khóa về phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống để tổ chức giảng dạy cho học sinh trường dân tộc nội trú.

Xuân Hương