Thời gian trước đây, mỗi khi có dịp đến với các bản làng của xã A Vao, tôi gặp không ít người mới chỉ 16-17 tuổi mà đã là mẹ của 4-5 cháu nhỏ. Và cũng chẳng hiếm lần tôi bắt gặp những người phụ nữ dáng người nhỏ thó, gầy gò, khuôn mặt khắc khổ, tay bồng, tay dắt những đứa trẻ cũng gầy gò, ốm yếu giống như người đã sinh ra chúng. Tưởng họ đã lớn tuổi nên khi tiếp xúc, tôi đều gọi họ bằng chị, bằng “mẹ”, nhưng khi hỏi kỹ thì mới biết, họ còn kém tuổi tôi.

Chị Hồ Thị Thoa, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã A Vao cho biết: “A Vao là xã vùng cao biên giới, cách xa trung tâm huyện, kinh tế phát triển chậm, hệ thống giao thông còn bất cập, nên người dân chưa được tiếp cận nhiều với cuộc sống hiện đại cũng như pháp luật về tảo hôn. Bên cạnh đó, do điều kiện kinh tế còn khó khăn, người dân vẫn còn lam lũ với nương rẫy, đời sống lạc hậu, hầu như ít ai có dịp đi xa khỏi bản làng nên nhiều người còn thiếu thông tin, kiến thức, thậm chí vẫn còn duy trì một số hủ tục xưa cũ.

Vì vậy, quan niệm gả con gái sớm để nhận vật phẩm “bỏ của” từ nhà trai vẫn đang tồn tại trong một bộ phận người dân, nên những trường hợp học sinh bỏ học để lấy chồng sớm không phải là cá biệt. Bởi đối với họ, việc bỏ tiền ra cưới vợ cho con cái cũng đồng nghĩa với việc trong nhà sẽ có thêm người làm nương, làm rẫy, có thêm người cáng đáng việc gia đình. Do đó, việc cưới con dâu về nhà càng sớm lại càng tốt.

Mặt khác, do phong tục còn lạc hậu, trình độ dân trí chưa cao, vì thế, sự hiểu biết về tảo hôn đang còn hạn chế. Vì cái đói, cái nghèo luôn hiện hữu, các gia đình hầu như không quan tâm nhiều đến con trẻ, người lớn mải lo kiếm cái ăn nên lũ trẻ bị bỏ mặc, chúng cứ tự do lớn lên và phải tự đấu tranh để sinh tồn. Thậm chí, trước đây, trên địa bàn xã, tình trạng hôn nhân cận huyết thống diễn biến khá phức tạp, song, nhờ địa phương phối hợp chặt chẽ với Đồn Biên phòng A Vao triển khai tốt công tác tuyên truyền nên hiện nay đã chấm dứt hoàn toàn tình trạng hôn nhân cận huyết thống.

Thiếu tá Nguyễn Văn Chinh, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng A Vao cho biết: “Sau những năm tháng kiên trì tuyên truyền, vận động, hiện nay, nhận thức về tác hại của tảo hôn và hôn nhân cận huyết của bà con nơi đây đã được nâng lên rất nhiều. Nếu như trước đây, họ thích lấy vợ, lấy chồng sớm thì nay họ đã nhận ra được tác hại của việc này nên họ “chờ” đủ tuổi theo pháp luật quy định mới kết hôn. Năm 2002, toàn xã chỉ xảy ra 9 trường hợp tảo hôn trong số gần 150 cặp thanh niên kết hôn, tình trạng hôn nhân cận huyết đã chấm dứt hoàn toàn”.

Chúng tôi ngồi quây quần với nhau trong căn nhà sàn khá khang trang của gia đình anh Hồ Văn Tơn, sinh năm 1985, ở thôn Ra Ró, xã A Vao. Anh Tơn kết hôn khi anh 25 tuổi, vợ chồng có 2 con (1 trai, 1 gái). Việc thực hiện tốt chính sách dân số, kế hoạch hóa gia đình đã giúp kinh tế gia đình anh ổn định, tuy chưa giàu nhưng chuyện lo ăn từng bữa không còn nữa.

Anh Tơn chia sẻ: “Bố mẹ em lấy nhau khi tuổi mới 12, lại đẻ nhiều con nên cuộc sống khổ lắm. Trước đây, mùa rẫy mới chưa đến mà trong nhà đã không còn gạo để ăn, cứ phải chờ Nhà nước cứu trợ. Khi em mới 14 tuổi, bố, mẹ đã bắt em cưới vợ, nhưng em không chịu vì em nghĩ mình phải học cái chữ thì mới mong hết đói khổ được, chứ lấy vợ sớm thì cái khổ nó cứ đi theo mãi. Mình khổ rồi con mình cũng khổ theo”.

Để có được những gương sáng trong suy nghĩ và hành động như anh Hồ Văn Tơn, trong thời gian qua, nhất là khi Quyết định số 498/QĐ-TTg ngày 14/4/2015 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2015-2025” được ban hành, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng A Vao đã phối hợp với cấp ủy, chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể của địa phương tổ chức 736 buổi tuyên truyền cho hơn 6 nghìn lượt người nghe. Có nhiều trường hợp, các anh đã phải năm lần, bảy lượt đến tận nhà tuyên truyền, vận động để người lớn không bắt con cháu mình phải lấy chồng sớm.

Ông Hồ Văn Hùng, Chủ tịch UBND xã A Vao cho biết: “Được các cán bộ Đồn Biên phòng A Vao cùng cán bộ địa phương tuyên truyền, vận động, bà con đã dần thay đổi nhận thức. Nhờ đó, tình trạng tảo hôn ở xã đã giảm rất nhiều, còn hôn nhân cận huyết thống đã chấm dứt hoàn toàn”.

Nguyễn Thành Phú