Mục tiêu trong quyết định nêu rõ: Giai đoạn 2021-2025, thực hiện bố trí ổn định 64.283 hộ, bao gồm: 47.159 hộ vùng thiên tai; 3.726 hộ vùng đặc biệt khó khăn; 2.872 hộ vùng biên giới, hải đảo; 10.526 hộ di cư tự do, hộ cư trú trong khu rừng đặc dụng.

Có thể khẳng định, công tác bố trí, ổn định dân cư là vấn đề lớn được Đảng và Nhà nước quan tâm, nhất là trong bối cảnh tình hình thiên tai có nhiều diễn biến phức tạp, khó lường như hiện nay. Thời gian qua, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều nghị quyết, quyết định để tập trung đầu tư bố trí, sắp xếp ổn định dân cư cho các đối tượng thuộc diện ưu tiên. Từ năm 2013 đến nay, cả nước đã bố trí, sắp xếp ổn định cho hơn 112 nghìn hộ. Đặc biệt, số hộ di dân tự do từ 2.700 hộ trong năm 2005 đã giảm xuống còn dưới 100 hộ trong 2 năm 2020 và 2021. 9 tháng năm 2022, cả nước chỉ có 22 hộ di dân tự do. Đây là kết quả rất tích cực nhờ sự nỗ lực của các bộ, ngành và địa phương.

Dù vậy, nhìn một cách tổng quan, công tác bố trí, ổn định dân cư hiện nay vẫn đang còn rất nhiều khó khăn và bất cập, kết quả không như kỳ vọng. Cả nước mới bố trí, sắp xếp ổn định dân cư được gần 13.000 hộ/năm, trong khi nhu cầu vào khoảng 20.000 hộ/năm.

Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chỉ ra những “điểm nghẽn” cần tập trung tháo gỡ, để đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án ổn định dân cư, giúp người dân những vùng khó khăn sớm có được cuộc sống ổn định. Bởi đây là vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng của người dân.

Thực tế những bất cập cho thấy, sự quan tâm của chính quyền địa phương chưa đúng mức, nhất là công tác quy hoạch quỹ đất sử dụng bố trí ổn định dân cư. Nhiều địa phương chỉ trông chờ vào nguồn vốn ngân sách của Trung ương khiến nhiều dự án ổn định dân cư dở dang, kéo dài vì thiếu vốn.

Mặt khác, mức hỗ trợ cho hộ gia đình ở vùng có nguy cơ thiên tai, vùng đặc biệt khó khăn nếu di chuyển nội vùng dự án là 20 triệu đồng/hộ; di chuyển trong tỉnh mức hỗ trợ 23 triệu đồng/hộ; di chuyển ngoài tỉnh mức hỗ trợ 25 triệu đồng/hộ. Mức hỗ trợ này rất thấp so với thực tế, không tạo động lực cho người dân di dời đến nơi ở mới.

Đáng lo ngại là nhiều mô hình tái định cư thiếu tính bền vững, thiếu các công trình hạ tầng thiết yếu, đặc biệt là giao thông, điện, nước sinh hoạt. Nhiều người dân đến nơi ở mới không có đất sản xuất, không có việc làm đã quay về nơi cũ, hoặc tiếp tục di cư gây nhiều hệ lụy liên quan...

Chính phủ đặt ra mục tiêu đến năm 2025, cơ bản không còn tình trạng dân di cư tự do. Tại các vùng dự án bố trí ổn định dân cư: Tỷ lệ hộ nghèo giảm trên 3%/năm; thu nhập bình quân đầu người tăng ít nhất 1,5 lần so với năm 2020; trên 45% hộ dân được sử dụng nước sạch; 98% hộ dân được sử dụng điện; trên 90% hộ có nhà ở kiên cố hoặc bán kiên cố.

Để hoàn thành mục tiêu trên, chính quyền các cấp cần xác định công tác ổn định dân cư là nhiệm vụ chính trị trước mắt và lâu dài của cả hệ thống chính trị để tập trung thực hiện có hiệu quả các dự án, đảm bảo ổn định đời sống, sinh kế lâu dài cho người dân, góp phần phát triển kinh tế-xã hội đất nước.

“An cư, lạc nghiệp” đang là mong mỏi của rất nhiều người dân nằm trong vùng cần được bố trí, sắp xếp, ổn định. Thiết nghĩ, các địa phương cần ban hành cơ chế, chính sách hỗ trợ đặc thù, chủ động bố trí nguồn vốn địa phương, kết hợp lồng ghép nguồn vốn của các chương trình, dự án khác trên địa bàn để ưu tiên đầu tư phát triển sản xuất, tạo việc làm, từng bước nâng cao thu nhập cho người dân trong vùng bố trí ổn định dân cư.

Hoàng Lâm