Một số điều luật không đi vào cuộc sống

Bên cạnh những kết qua đạt được, nhiều đại biểu đã đánh giá sâu sắc những hạn chế, tồn tại, cần khắc phục trong nhiệm kỳ tới. Theo đại biểu Huỳnh Nghĩa (Đà Nẵng): "Công tác làm luật là chức năng cơ bản của QH nhưng thiếu tập trung, thiếu chuyên nghiệp, một số dự thảo luật không có tính ổn định, còn mang tính cục bộ trong quá trình xây dựng luật. Luật QH đã thông qua nhưng dưới luật không chấp nhận và sửa bằng nghị định, thông tư, nhưng không có ai chịu trách nhiệm. Cần có chế tài xử lý trách nhiệm những người đứng đầu các cơ quan xây dựng luật, cơ quan thẩm tra”. 

Còn theo đại biểu Trương Thị Huệ (Thái Nguyên), luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư đã tạo ta khoảng trống pháp luật, dẫn đến lách luật và tình trạng "thủ kho to hơn thủ trưởng", nghị định to hơn luật, thông tư to hơn nghị định, thậm chí thông tư hướng dẫn không đúng với nghị định.

Đại biểu lấy ví dụ: “Thông tư 08 của liên Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định 116 của Chính phủ về chính sách phụ cấp thu hút đối với cán bộ công chức, viên chức, lực lượng vũ trang công tác ở những xã đặc biệt khó khăn. Nhưng Thông tư này lại hướng dẫn cho cả những xã ATK, xã bãi ngang ven biển, xã biên giới, đã làm thiệt hại ngân sách Nhà nước, gây ra tâm lý không tốt cho một bộ phận nhân dân. Hay chính sách nhà ở cho người có công theo Quyết định 22, đến nay nhiều địa phương còn nợ chưa chi trả cho đối tượng được hưởng. Những tồn tại, hạn chế trên là nguyên nhân dẫn đến luật ban hành nhưng chậm thực hiện, thâm chí không thực hiện và một số điều khoản không đi vào cuộc sống. Từ đó, làm giảm tính tự tôn của pháp luật, "nhờn" luật".

Đại biểu Lê Nam (Thanh Hóa) lấy ví dụ: “Trong xây dựng pháp luật, dường như vai trò của QH, đại biểu QH chỉ là khâu cuối cùng. Nhiều mong đợi của nhân dân, nhiều bức xúc của cuộc sống, nhiều trí tuệ và tâm huyết đã không được đưa vào pháp luật. Đó là nguyên nhân của tình trạng pháp luật không đi vào cuộc sống, luật thì nhiều nhưng nhân dân lo lắng vì bệnh "nhờn" luật và có một bộ phận trong xã hội vẫn tự cho mình đứng lên trên pháp luật”.

Vẫn còn nặng nợ với cử tri

Trong nhiệm kỳ vừa qua, hoạt động giám sát, giám sát tối cao, chất vấn đã được QH tiếp tục đổi mới, Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Dân tộc và các Ủy ban của QH đã thực hiện nhiều cuộc giám sát, nhưng có một số cuộc giám sát còn mang tính hình thức, đoàn giám sát xuống địa phương chỉ nghe báo cáo, trao đổi đi, trao đổi lại một vài ý kiến, chưa chú trọng việc giám sát cụ thể, dẫn đến hiệu quả giám sát còn hạn chế.

Đại biểu Trương Thị Huệ nói: “Cử tri mong muốn các cuộc giám sát ngoài những ý kiến đề nghị trong việc thực hiện chính sách pháp luật, thì phải chỉ ra được những vi phạm pháp luật, như vậy giám sát mới toàn diện, mới nghiêm minh và thể hiện được kỷ cương, phép nước”.

Đại biểu nhấn mạnh thêm, hoạt động chất vấn được xem là giám sát trực tiếp tại nghị trường, chất vấn, trả lời chất vấn đã tìm ra được những hạn chế, yếu kém, nhưng không quy được trách nhiệm cụ thể cho cá nhân và tập thể. Do đó, dẫn đến các vụ việc phá rừng, xây biệt thự trái phép, làm ký túc xá vài trăm tỷ bỏ hoang, nhà máy thép nghìn tỷ thành sắt vụn, hạn, mặn gay gắt… đến nay chưa ai phải chịu trách nhiệm. Điều này thể hiện kỷ luật, kỷ cương chưa nghiêm, quyền lực Nhà nước chưa được thực thi đầy đủ và nguyên nhân của mọi nguyên nhân đều dẫn đến tồn tại, yếu kém kéo dài, chậm khắc phục.

Còn đại biểu Lê Nam cho rằng: “Trong giám sát tối cao, quyết định những vấn đề quan trọng, QH đã làm được nhiều việc rất tốt. Nhưng bức tranh tổng kết nhiệm kỳ có xung đột không với một miền Tây Nam Bộ rất trù phú và hiền hòa đang lùi dần vào dĩ vãng? Một Tây Nguyên khô khát giữa tháng ba? Một hệ thống chính trị cồng kềnh đến không chịu nổi với tham nhũng và quan liêu? Thanh niên Việt Nam hình như ngày càng còi cọc? Và Biển Đông cũng chưa ngừng gợn sóng? Tôi đề nghị những trăn trở, âu lo đó cần phải thể hiện đầy đủ hơn trong tổng kết của nhiệm kỳ này, mặc dù nó chỉ còn ý nghĩa bàn giao lại cho QH khóa sau”.

Đại biểu Huynh Nghĩa cho rằng, QH là cơ quan cao nhất của Nhà nước, đại diện quyền lợi của nhân dân, nhưng chưa thể hiện hết vai trò, nhiệm vụ, chưa cải tiến đổi mới mạnh mẽ. Đặc biệt, công tác chống tham nhũng, lãng phí, giải quyết khiếu nại tố cáo của nhân dân kém hiệu quả và chưa đến nơi đến chốn. 

“QH khóa XIII vẵn còn nặng nợ với cử tri, trong đó có trách nhiệm của từng đại biểu QH. Sự đánh giá của cử tri có lúc cũng nghiệt ngã nhưng cũng công bằng. Vì vậy, QH khóa tới cần nâng cao chất lượng để thể hiện là cơ quan quyền lực cao nhất của dân, một QH do dân, vì dân, khắc phục tư tưởng “xuân thu nhị kỳ” dự họp không đóng góp được ý kiến có giá trị, làm lãng phí thời gian, tiền bạc của nhân dân, cơ hội của người khác. Khắc phục được điều này, nhân dân sẽ tin tưởng, gắn bó với QH hơn nữa” - Đại biểu Huỳnh Nghĩa nhấn mạnh.

Viết Hà