Những năm qua, tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống trên địa bàn tỉnh Cao Bằng vẫn tồn tại ở một số địa phương, đặc biệt là đối với nhóm đồng bào DTTS ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa. Theo số liệu thống kê của Ban Dân tộc tỉnh Cao Bằng, năm 2019, địa phương này có 225 cặp tảo hôn; năm 2020 có 186 cặp; năm 2021 có 261 cặp; 9 tháng của năm 2022 có 59 cặp; chủ yếu được ghi nhận ở 4 nhóm DTTS là Sán Chỉ (Sán Chay), Mông, Dao và Lô Lô. Địa phương có tỷ lệ tảo hôn bình quân cao gồm: Bảo Lâm 45,3%, Bảo Lạc 43,1%, Nguyên Bình 28,6%, Hà Quảng 23,8%...

Tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống không chỉ gây hại sức khỏe, sự trưởng thành của trẻ vị thành niên mà còn ảnh hưởng đến sự tồn vong và phát triển của nhóm cộng đồng và dân tộc. Phần lớn các cặp vợ chồng tảo hôn khi tuổi đời còn ít, phải nghỉ học, mất cơ hội học tập, thiếu kiến thức xã hội, cản trở họ được tiếp thu những nền giáo dục tiên tiến, hiện đại nhằm phát triển tối đa nhân cách, tài năng, các khả năng về trí tuệ và thể chất của trẻ em. Đây vừa là nguyên nhân, vừa là hậu quả của đói nghèo, thất học, suy giảm chất lượng dân số, gây hậu quả nghiêm trọng cho sự phát triển của xã hội.

Trước thực trạng trên, các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, tổ chức chính trị - xã hội, BĐBP trên địa bàn đã nỗ lực vào cuộc quyết liệt thực hiện các biện pháp đẩy lùi nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Đặc biệt, phát huy vai trò của các già làng, trưởng bản, người có uy tín ở vùng đồng bào DTTS tham gia tuyên truyền, vận động đồng bào xóa bỏ nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống và các hủ tục.

Thiếu tá Nguyễn Duy Đông, Chính trị viên Đồn Biên phòng Cô Ba, BĐBP Cao Bằng cho biết: Thời gian qua, đơn vị đã chủ động tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương phối hợp với các sở, ngành có liên quan chú trọng tuyên truyền các kiến thức về hôn nhân, sức khỏe sinh sản vị thành niên cho đoàn viên, thanh niên, nhân dân các xóm trên địa bà. Đồng thời dựa vào người có uy tín, trưởng xóm vùng đồng bào vùng DTTS để đẩy mạnh tuyên truyền, tập trung vào lứa tuổi vị thành niên; đưa tiêu chí không tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống vào quy định hương ước các dòng họ và quy ước của xóm để người dân chấp hành và tiến tới dần xóa bỏ vấn nạn này.

BĐBP không chỉ xung kích giúp dân xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế ở vùng biên giới, mà còn là nòng cốt trong công tác phối hợp với chính quyền địa phương tuyên truyền, vận động đẩy lùi nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Thực tế cho thấy, việc kết hôn sớm và anh, chị, em họ kết hôn trong phạm vi 3 đời khiến cho tỷ lệ trẻ em sinh ra bị suy dinh dưỡng, thấp còi, dị tật bẩm sinh, bạch tạng, bệnh tan máu bẩm sinh... Nhiều cặp vợ chồng còn quá trẻ để tự lập, chưa biết làm ăn nên sớm bỏ nhau sau một thời gian ngắn chung sống.

Theo Đại úy Chu Thanh Xuân, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Cốc Pàng, để việc truyên truyền có hiệu quả, đồn đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương xác định rõ đối tượng cần tập trung tuyên truyền; thường xuyên cử cán bộ bám nắm địa bàn, tuyên truyền cho bà con hiểu và chấp hành nghiêm Luật Hôn nhân và gia đình, tổ chức cho các hộ ký cam kết không vi phạm. Phát huy vai trò gương mẫu của người có uy tín, cùng người dân xây dựng mô hình gia đình, dòng tộc, thôn, xóm không có tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Để giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trên địa bàn khu vực biên giới tỉnh Cao Bằng, hiện nay, các địa phương vùng đồng bào DTTS sinh sống đang đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhằm thay đổi nhận thức, hành vi, ý thức, trách nhiệm của cộng đồng trong thực hiện các quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình.

Các hình thức tuyên truyền chủ yếu như: Tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng; tổ chức hội nghị tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho người dân tại cơ sở; tổ chức tập huấn, bồi dưỡng kiến thức cho đội ngũ làm công tác dân tộc cấp xã; biên soạn, phát hành các sản phẩm truyền thông; triển khai các chương trình, dự án, mô hình chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe bà mẹ, trẻ em, dân số - kế hoạch hóa gia đình… Qua đó, nâng cao trách nhiệm của xã hội, cộng đồng, người dân vùng DTTS và miền núi trong việc thực hiện các quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình.

Từ sự vào cuộc tích cực của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, các tổ chức chính trị - xã hội, BĐBP, công tác phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết trong vùng đồng bào DTTS đang dần có những chuyển biến tích cực. Nhận thức của đồng bào DTTS về Luật Hôn nhân và gia đình dần được nâng lên, người dân có ý thức hơn trong việc chấp hành pháp luật; góp phần từng bước xóa bỏ rào cản đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, tiến bộ xã hội và sự phát triển bền vững của vùng DTTS.

Huy Dương