Việc kết hôn sớm, mang thai và sinh đẻ trong lứa tuổi vị thành niên, khi cơ thể người mẹ chưa phát triển hoàn thiện, thiếu hiểu biết, kinh nghiệm và chưa sẵn sàng về mặt tâm lý để mang thai và sinh con gây ảnh hưởng lớn tới sức khỏe bà mẹ, sự phát triển bình thường của thai nhi và trẻ sơ sinh. Kết hôn sớm cũng ngăn cản việc học tập, phát triển sự nghiệp của các bé gái. Còn hệ lụy của việc hôn nhân cận huyết thống sẽ làm suy thoái chất lượng giống nòi.

Tuy nhiên, trong đời sống đồng bào dân tộc thiểu số Vân Kiều vẫn còn tồn tại quan niệm cho con lấy chồng, lấy vợ sớm để trong nhà có thêm người làm việc và lấy người trong cùng dòng tộc thì việc “bỏ của” (Đem của thách cưới đến cho nhà gái) sẽ đỡ tốn kém hơn. Chính vì thế, nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào Vân Kiều ở Hướng Lập và Hướng Việt cứ tồn tại dai dẳng từ thế hệ hệ này sang thế hệ khác.

Trước thực trạng xảy ra trên địa bàn, Ban Chỉ huy Đồn Biên phòng Hướng Lập đã chủ động phối hợp chặt chẽ với cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương triển khai nhiều biện pháp tuyên truyền, vận động theo phương châm “mưa dầm thấm lâu” để người dân hiểu những tác hại của việc tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Thông qua các buổi họp thôn, bản, những giờ học ngoại khóa..., cán bộ Đội vận động quần chúng của đồn sẽ cùng với cán bộ địa phương hay những người có uy tín trong cộng đồng dân cư trực tiếp tuyên truyền.

Chị Hồ Thị Thìn, Chi hội trưởng, Chi hội phụ nữ thôn Trăng-Tà Ruồng, xã Hướng Việt chia sẻ: “Trước đây, người dân tộc Vân Kiều luôn có quan niệm muốn cưới vợ sớm cho con là để có thêm người giúp làm nương, rẫy, nhưng hiện nay, khi được cán bộ Đồn Biên phòng Hướng Lập và cán bộ địa phương tuyên truyền, mọi người đã biết khi kết hôn không đúng độ tuổi và lấy nhau cùng huyết thống sẽ ảnh hưởng đến tương lai cũng như sự phát triển, duy trì nòi giống sau này của con cháu, vì vậy, tình trạng này tại địa phương đã giảm thiểu đáng kể”.

Tính đến năm 2022, trên địa bàn 2 xã Hướng Việt và Hướng Lập có 12 cặp vợ, chồng tảo hôn và không có trường hợp nào kết hôn cận huyết thống. Đây là tín hiệu đáng mừng vì những năm trước, tình trạng này diễn ra khá phổ biến.

Chị Hồ Thị Mười, 28 tuổi, ở thôn Trăng-Tà Puồng, xã Hướng Việt cho biết: “Nghe theo lời tuyên truyền, vận động của cán bộ Biên phòng và cán bộ địa phương, bản thân mình đủ 18 tuổi mới lấy chồng và vợ chồng cũng chỉ sinh 2 con thôi, như thế mới có điều kiện nuôi dạy cho con ăn học. Trước đây, bố mẹ mình lấy nhau sớm, lại đẻ nhiều nên cuộc sống vất vả lắm, con cái không được đi học như người ta”.

Để người dân “ngấm” và “thấm” những nội dung cần truyền đạt, đơn vị đã chọn lựa và cử những đồng chí am hiểu tiếng nói, phong tục, tập quán của bà con, đến tận từng gia đình, theo chân người dân lên tận nương rẫy để tuyên truyền, hướng dẫn cho bà con thực hiện nghiêm những quy định của pháp luật. Các chiến sĩ Biên phòng cũng tích cực bám nắm tình hình, kịp thời phát hiện từ sớm những trường hợp có ý định kết hôn khi chưa đến tuổi quy định để ngăn chặn.

Kết quả, thời gian qua, đơn vị đã phối hợp với các ban ngành, đoàn thể địa phương tổ chức tuyên truyền nâng cao nhận thức pháp luật như: Luật Hôn nhân và gia đình; Luật Bình đẳng giới; Luật Phòng, chống bạo lực gia đình; nguy cơ, hậu quả của tảo hôn và kết hôn cận huyết thống; các chính sách về dân số kế hoạch hóa gia đình; các kỹ năng chăm sóc sức khỏe vị thành niên, thanh niên... được 178 buổi cho hơn 38 nghìn lượt người dân tham gia; in và phát hành gần 1.000 tờ rơi tuyên truyền về phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Trung tá Hồ Lê Luận, Chính trị viên Đồn Biên phòng Hướng Lập cho biết: “Khó khăn trong ngăn chặn nạn tảo hôn trong cộng đồng dân tộc thiểu số Vân Kiều trên địa bàn, nhất là ở những thôn, bản vùng sâu, vùng xa là do nhận thức của một bộ phận người dân còn hạn chế. Không chỉ những bậc cha mẹ vẫn giữ suy nghĩ để con lấy vợ, lấy chồng sớm là gia đình thêm lao động, mà ngay cả lớp trẻ cũng chưa nắm vững những quy định của pháp luật, hệ lụy do tảo hôn gây ra. Để việc truyên truyền hiệu quả, đồn thường xuyên cử cán bộ bám nắm địa bàn, tuyên truyền cho bà con hiểu và chấp hành nghiêm quy định của pháp luật, tổ chức cho người dân ký cam kết không vi phạm, vì thế mà trên địa bàn đã chấm dứt các trường hợp kết hôn cận huyết thống, việc tảo hôn cũng giảm rất nhiều”.

Đồng chí Hồ Thị Ven, Chủ tịch UBND xã Hướng Lập cho biết: “Xác định đẩy lùi tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống là nhiệm vụ cấp bách, lâu dài nên thời gian tới cấp ủy, chính quyền xã sẽ tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo cũng như phối hợp chặt chẽ với BĐBP để nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho nhân dân. Đẩy mạnh tuyên truyền trực tiếp đến từng đối tượng, địa bàn thôn, bản; tuyên truyền trong các nhà trường, đồng thời, kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm pháp luật về hôn nhân và gia đình. Đồng thời, chúng tôi lồng ghép các hoạt động, đánh giá các chỉ tiêu, tiêu chí, quyền lợi của người dân..., phát huy vai trò gương mẫu của người có uy tín để tuyên truyền”.

Có thể nói, với những nỗ lực và sự kiên trì của những người chiến sĩ Biên phòng và các cấp chính quyền địa phương, tình trạng hôn nhân cận huyết thống đã hoàn toàn chấm dứt, việc tảo hôn đã giảm thiểu một cách bền vững trên địa bàn 2 xã Hướng Việt và Hướng Lập. Điều đáng mừng nhất, đó là sự thay đổi rõ rệt trong nhận thức của người dân. Đây chính là điều kiện tiên quyết để đẩy lùi và tiến tới xóa bỏ tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, để mọi trẻ em được vui bước đến trường và có một tương lai tốt đẹp hơn.

Nguyễn Thành Phú