Những ngôi nhà của người dân tộc Mông xã Ea Rớt (huyện Krông Bông, tỉnh Đắk Lắk) ẩn hiện giữa núi đồi. Ở tuổi gần 20, độ tuổi đẹp nhất của người phụ nữ thì Sùng Thị V một nách hai con, thân hình gầy còm, đen nhẻm. Khi gợi chuyện, V tâm sự, lấy chồng rồi về làm dâu, rẫy ít, vợ chồng V phải đi làm thuê, không có dư, thiếu thốn đủ thứ.

Nét khắc khổ hằn trên khuôn mặt người phụ nữ ấy, V nói: “Phải chi lúc đó mình nghe lời bố mẹ, thì giờ không khổ thế này. Vì thương Vừ A.T nên mình đã bỏ học, quyết lấy A.T bằng được, mặc dù bố mẹ, thầy cô khuyên ngăn. Hai vợ chồng còn trẻ, chưa hiểu nhiều nên cãi vã và giận nhau suốt ngày”.

Cơn gió mùa khô thổi thông thốc từng cơn luồn qua kẽ hở ngôi nhà gỗ nằm lưng chừng đồi. Trên chiếc giường ọp ẹp, đứa trẻ gần 1 tuổi nằm chơ vơ một mình, bên cạnh là quần áo, chăn màn được vo lại thành một đống. Hào Thị C đang nhóm lửa nấu bữa cơm chiều. C chia sẻ: “Chồng đi chơi với bạn rồi. Đi rẫy về là đi luôn, không phụ mình trông con để làm việc nhà. Nói thì anh ấy giận nên thôi, tự mình làm dần cũng hết việc”.

C kể, gặp và quen chồng trong một lần đi chơi chợ xã. Ngày ấy, đôi bạn trẻ nằng nặc quyết về chung một nhà khi C gần 18 tuổi. Lấy về rồi mới thấm thía cuộc sống vất vả, đụng phải chuyện gì vợ chồng cũng cãi nhau. “Hôm ấy, đi rẫy về, mình nhờ chồng nấu cơm. Mình nói nấu một bát rưỡi gạo, nấu nhiều ăn không hết, thừa phí phạm, vì kiếm được đồng tiền khổ lắm, nhưng chồng bảo nấu hai bát. Vậy mà vợ chồng cãi nhau đến 9 giờ đêm mới nấu xong cơm để ăn. Nhưng giờ lấy chồng rồi thì phải theo chồng thôi”- C ngậm ngùi.

Nơi đây, những trường hợp vợ, chồng bỏ học lấy nhau thì dắt nhau về ở cùng, gia đình hai bên không tổ chức đám cưới. Cuộc sống của những cặp vợ chồng “nhí” thay vì tiếng cười hạnh phúc là những trận cãi vã, giận hờn. Trong ngôi nhà nhỏ vẻn vẹn 20m2 của vợ chồng Vừ Thị Y chả có gì giá trị ngoài mấy cái nồi. Trên chiếc giường cũ kĩ, chồng Y nằm một góc chăm chú bấm điện thoại. Y một tay bế con gần 2 tuổi, vừa nhóm lửa nấu cháo, Y vừa cho biết: “Bé hơi mệt nên nấu cháo cho nó ăn”. Tôi hỏi: “Chồng cũng ốm à?”, Y nói: “Chồng ghen với mình”.

Y kể, hôm vừa rồi, mấy chị em hàng xóm tới nhà chơi, trong khi nói chuyện, Y khen anh làng bên đẹp trai, siêng năng, lúc đó, chồng Y nghe được nên giận. Mấy ngày nay, hai vợ chồng không nói chuyện với nhau. “Mấy chị cũng khen chứ có riêng gì mình. Nếu biết lấy chồng sớm khổ thế này thì …”. Bỏ lửng câu nói, Y quay xuống nhìn đứa con, khóe mắt đỏ hoe. Hằng ngày, vợ chồng Y phải đi làm thuê, làm mướn để có thu nhập, trang trải cuộc sống. Hai đứa con chưa được làm giấy khai sinh, chờ đến ngày vợ chồng đăng ký kết hôn mới bắt đầu khai.

Đường vào xã Cư K’bang, huyện biên giới Ea Súp, tỉnh Đắk Lắk bây giờ trải nhựa phẳng lỳ. Nhưng theo chị Đinh Thị Hương, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Cư Kbang thông tin: “Xã có 98% là đồng bào DTTS di cư từ các tỉnh miền núi phía Bắc vào lập nghiệp. Tình trạng tảo hôn xảy ra nhiều ở các thôn, chủ yếu là người dân tộc Mông di cư vào”.

Thôn nghèo 13, 14, 15, đường bê tông vào tận nơi, thấp thoáng nhiều mái nhà lợp tôn, ngói vững chắc. Ngôi nhà gỗ nhỏ nằm giữa thôn 15, là nơi ở của một gia đình gần chục người. Từ trong nhà, Lý Thị V (sinh năm 2000), khoác vội chiếc áo, tất bật lấy liềm, dây chun để chuẩn bị công việc cắt cỏ cho bò.

Thuyết phục mãi, V mới chia sẻ đôi điều với tôi. V lấy chồng năm 2017, chồng ít hơn V 2 tuổi. Hiện, vợ chồng V có 2 cô con gái, gửi con cho bà nội trông để lo công việc đồng áng. Giọng V lí nhí trong cổ: “Mình chưa đẻ được con trai, nên sẽ phải đẻ tiếp cho có con trai thì thôi”. Ngồi trên xe máy chuẩn bị đi làm, bố chồng V khó chịu ra mặt, nói: “Con gái đến tuổi phải lấy chồng, vợ chồng cùng lo mà làm ăn. Chỉ cần thương nhau là về sống với nhau thôi. Đẻ con ra thì cứ nuôi rồi nó sẽ lớn. Đồng bào ở đây con gái bước sang tuổi 19, 20 mà chưa có chồng thì ế”.

Trên đường đến nhà vợ chồng Thào Thị L (sinh năm 2000), chị Lý Thị Dung, Chị hội trưởng Chi hội phụ nữ thôn 15 cho biết: “Ở đây, phụ nữ bận lo con cái, công việc nương rẫy, nhà cửa, nên vào các buổi họp thôn, đa số là bố chồng, hoặc mẹ chồng đi về phổ biến lại. Vào ngày lễ 8/3, 20/10, chúng tôi lồng ghép tuyên truyền về hôn nhân, kế hoạch hóa gia đình cho chị em phụ nữ hiểu. Những ngày này, họ được tham gia đầy đủ”.

Trước hiên nhà, L đang chơi cùng 2 đứa con, mẹ chồng say sưa thêu mũ cho gia đình. Mong manh trong chiếc áo cộc, L niềm nở tiếp chuyện: “Mình đủ 18 tuổi là lấy chồng, hơn 18 tuổi, người ta bảo già không ai lấy. Hiện, 2 vợ chồng ở nhà bố mẹ chồng cùng em gái và bà nội chồng”.

L kể, 8 tuổi, L nghỉ học rồi cùng bố mẹ từ Cao Bằng vào xã này. Vào đây, L đi học lại, nhưng vì lớn hơn các bạn cùng lớp, nên cô thấy xấu hổ, học đến lớp 5 thì nghỉ. “Lúc đó, bố mẹ khuyên mình đi học, nhưng mình ngại các bạn nên nghỉ ở nhà phụ làm rẫy rồi lấy chồng. Có 1 trai, 1 gái rồi, vợ chồng mình thống nhất dừng sinh và lo làm ăn rồi nuôi con ăn học đàng hoàng, tìm cho nó cái nghề, chứ làm nông như mình vất vả lắm. Ở đây, các cặp vợ chồng trẻ 5 giờ sáng đã dậy đi cắt cỏ cho trâu bò, 7 giờ về ăn sáng rồi đi làm rẫy, đến chiều tối mới về. Sau ngày dài lao động cực nhọc, về nhà ăn xong lại đi ngủ”- L nói.

Chị Dung cho biết: “Nhiều hộ gia đình ở đây sống hai, ba thế hệ trong một nhà, nhà nào rẫy ít thì con cái đi vào miền Nam làm công nhân. Trước đây, nạn tảo hôn rất nhức nhối, mấy năm gần đây đã giảm nhiều. Do đường sá đi lại thuận tiện, thương lái vào tận nơi mua mì tươi và các loại hoa màu khác, nên bà con cũng có điều kiện đi ra ngoài nhiều hơn. Địa phương cũng đang đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động cho bà con để bài trù hủ tục, chăm lo phát triển kinh tế, chủ yếu vào các buổi tối, vì ban ngày người dân còn đi làm rẫy”.

Ngọc Lân