Đây là địa bàn quản lý của đơn vị, thuộc 2 xã vùng cao biên giới nằm ở phía Tây tỉnh Quảng Bình, có đường biên giới Việt - Lào dài gần 26,5 km, có đường quốc lộ 12B và đường mòn Hồ Chí Minh chạy qua 2 xã, với 28 thôn, bản, trong đó, có 7 bản giáp biên giới nước bạn Lào. Tình trạng tảo hôn tại địa phương trong những năm qua đã được kéo giảm, nhưng vẫn như “bóng ma” quanh quẩn, cản trở sự phát triển ở vùng sâu biên giới.

Thiếu tá Hoành cho biết thêm: “Dân số 2 xã có 2.950 hộ/11.680 khẩu, chủ yếu là đồng bào dân tộc Khùa, Mã Liềng, Mày sinh sống. Cuộc sống hàng ngày của người dân nơi đây chủ yếu nhờ vào nông, lâm nghiệp, làm rẫy, chăn nuôi, nhưng với quy mô nhỏ, lẻ, đời sống vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn”.

Đón chúng tôi là ông Hồ Biên, trưởng bản Lòm, xã Trọng Hóa, huyện Minh Hóa, với nụ cười cùng cái bắt tay thân thiện. Dù là vừa gặp, thế mà cứ như ông Hồ Biên đã hiểu được chúng tôi muốn hỏi về điều gì rồi! Rất phấn khởi, ông bộc bạch: “Báo cáo cán bộ, trong những năm qua, dân bản ở đây cũng tiến bộ nhiều lắm, được các chú BĐBP thường xuyên giúp đỡ nên nhận thức của bà con được nâng lên rất nhiều. Tuy nhiên, muốn giàu mạnh và văn minh thì vẫn còn dài dài lắm cán bộ ạ”!.

Qua tìm hiểu tại địa phương, chúng tôi hiểu thêm về việc triển khai thực hiện Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Quảng Bình giai đoạn 2015-2025” và Luật Hôn nhân và Gia đình… luôn được chính quyền địa phương phối hợp với BĐBP tuyên truyền rất hiệu quả. Đến nay, trên địa bàn Đồn Biên phòng Ra Mai quản lý, tình trạng tảo hôn vẫn xảy ra, nhưng với số lượng ít, phần lớn trường hợp tảo hôn đều rơi vào các hộ nghèo, chủ yếu là dân tộc Mày ở vùng sâu, vùng xa, đối tượng vị thành niên, hiểu biết pháp luật còn hạn chế.

Bằng nhiều hình thực sáng tạo khác nhau như tuyên truyền trực tiếp, trực diện, gián tiếp, trên loa phát thanh, phát tờ rơi…, đã thu hút được hàng ngàn lượt người tham gia. Nhờ làm tốt công tác vận động, tuyên truyền nên từ đó, ý thức của đồng bào dần được nâng lên rõ rệt, số lượng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống năm 2022 trên địa bàn chỉ còn lại ít trường hợp, chủ yếu rơi vào số ít gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Một vài cặp vợ chồng tảo hôn không được học hành, thiếu kiến thức về chăm sóc con cái, dẫn đến tỉ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em như thiếu cân, thấp còi và kém thông minh, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của trẻ em.

Chị Hồ Thị Thon, ở bản Lòm, xã Trọng Hóa vừa được kết nạp vào Đảng đã chia sẻ: “Trên thực tế, tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống ở đây từ trước đến nay tập trung chủ yếu vào đối tượng thanh niên nghèo, điều kiện kinh tế gia đình khó khăn, không có cơ hội đến trường, ít giao tiếp với xã hội. Phần lớn các cặp đôi tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống không nắm vững kiến thức về sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình, nên không thực hiện các biện pháp tránh thai, dẫn tới có thai trước hôn nhân khi chưa đủ tuổi kết hôn”.

Bên cạnh đó, tảo hôn cũng xảy ra ở những đối tượng là học sinh. Những người có hành vi tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống không chỉ vi phạm pháp luật, mà đang kéo theo nhiều hệ lụy khác cho bản thân, gia đình và xã hội. Trong đó, ảnh hưởng lớn đến công tác dân số, kế hoạch hóa gia đình, bảo vệ, chăm sóc trẻ em, phát triển kinh tế-xã hội địa phương...

Ngoài ra, tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống tác động đến chất lượng nòi giống, cuộc sống, tâm sinh lý, thể chất trẻ em. Kết hôn khi chưa đủ tuổi theo quy định pháp luật và hôn nhân cận huyết thống sẽ sinh ra một thế hệ kế thừa còi cọc, suy dinh dưỡng, khả năng chống chọi với bệnh tật kém nên dễ mắc bệnh, nhất là các bệnh hiểm nghèo.

Thời gian qua, Bộ Chỉ huy BĐBP Quảng Bình cùng với địa phương các huyện Minh Hóa, Tuyên Hóa đã triển khai các biện pháp để hạn chế, tiến tới ngăn chặn nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Tại các xã biên giới, chính quyền địa phương mỗi huyện đã tăng cường mỗi xã 2 công chức Tư pháp - Hộ tịch đạt chuẩn. Những cán bộ công chức trên đồng thời trở thành tuyên truyền viên tích cực, phối hợp với BĐBP, đoàn thanh niên, hội phụ nữ, hội cựu chiến binh, cán bộ thôn bản, người có uy tín... để tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho người dân, chú trọng đến đối tượng thanh niên trẻ, phụ nữ trong độ tuổi chuẩn bị lập gia đình. Các nội dung tuyên truyền gồm: Nâng cao nhận thức về sức khỏe sinh sản và các biện pháp phòng tránh thai cho phụ nữ, nam giới, trẻ vị thành niên tại cộng đồng bản làng. Những nội dung thông tin này cũng được dạy học ngoại khóa cho học sinh bậc trung học cơ sở, trung học phổ thông trên địa bàn.

Bên cạnh đó, thành lập và duy trì hoạt động hiệu quả mô hình các câu lạc bộ gia đình và pháp luật, dân số - kế hoạch hóa gia đình tại các xã biên giới, bảo đảm tư vấn, can thiệp kịp thời trong phòng chống nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Chính quyền địa phương cũng chú trọng xây dựng các mô hình hỗ trợ pháp lý ban đầu tại cộng đồng nhằm hỗ trợ kiến thức pháp luật, hôn nhân, dân số - kế hoạch hóa gia đình ngay tại thôn, bản; nâng cao hiệu quả, hiệu lực quản lý nhà nước và thực thi công tác phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống ngay từ cơ sở thôn, bản; xử lý nghiêm minh những trường hợp vi phạm pháp luật về hôn nhân và gia đình.

Các xã cũng tranh thủ sự ủng hộ của các già làng, trưởng bản, người có uy tín để đưa các quy định của pháp luật về tuổi kết hôn, đăng ký kết hôn, cam kết không tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống... vào hương ước, quy ước thôn, bản, tiêu chuẩn xếp loại gia đình văn hóa, khu dân cư văn hóa.

Cùng với công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, xử lý các trường hợp vi phạm, chính quyền địa phương, lực lượng chức năng và BĐBP cũng chú trọng triển khai thực hiện hiệu quả chính sách phát triển kinh tế, xã hội, xóa đói giảm nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Huy động các nguồn lực, tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng, phát triển sản xuất, phục dựng, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào, hạn chế sự xâm nhập các luồng văn hóa xấu, độc vào đời sống nhân dân.

Trung tá Mai Xuân Trường, Chính trị viên Đồn Biên phòng Ra Mai cho biết: “Thời gian tới, đơn vị sẽ quyết liệt hơn trong công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho nhân dân trên địa bàn. Trong đó, chú trọng phối hợp với chính quyền địa phương tuyên truyền để đồng bào dân tộc thiểu số xóa bỏ vấn nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Cùng với công tác tuyên truyền, chúng tôi cũng chú trọng giúp nhân dân phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống, tạo niềm tin, quân dân đoàn kết một một lòng bảo vệ biên giới bình yên”.

Chắc chắn rằng, với sự vào cuộc mạnh mẽ, đồng bộ của cả hệ thống chính trị, chính quyền địa phương, BĐBP và lực lượng chức năng trên địa bàn, sẽ góp phần tích cực, nhanh chóng đẩy lùi tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống ở khu vực biên giới. Từ đó, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, cùng với BĐBP bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới, đảm bảo an ninh trật tự tại địa bàn.

Đức Trí