Những “lời ru buồn” chốn thâm sơn

Đường Hồ Chí Minh huyền thoại uốn lượn qua hai huyện Đakrông và Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị giờ đã trải nhựa phẳng lỳ. Từng dòng xe hàng ngược xuôi Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo tấp nập, song khuất phía sau những dãy núi điệp trùng, nhiều bản làng người Pa Cô, Bru Vân Kiều và cả những bản đồng bào DTTS khác nhiều năm qua vẫn trong vòng luẩn quẩn của nạn tảo hôn, thất học và nghèo đói.

Đồng bào các dân tộc Pa Cô, Vân Kiều ở tỉnh Quảng Trị chủ yếu sinh sống trên địa bàn 2 huyện miền núi Đakrông và Hướng Hóa. Đây cũng là 2 địa phương thường xuyên xảy ra tình trạng TH&HNCHT. Đáng chú ý, theo UBND huyện Đăk Rông, mặc dù công tác phòng, chống TH&HNCHT luôn được các cấp chính quyền quan tâm, đặc biệt chú trọng đến công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức của người dân về các hệ lụy của vấn nạn tảo hôn.... Tuy nhiên, tỷ lệ tảo hôn ở địa bàn các xã vùng đồng bào DTTS trên địa bàn huyện thời gian qua vẫn còn cao.

Theo lãnh đạo UBND huyện Đăk Rông, TH&HNCHT ở vùng đồng bào DTTS huyện Đăk Rông là vấn đề nan giải trong nhiều năm qua. Nguyên nhân của tình trạng trên là do trình độ nhận thức còn hạn chế, mặt khác, bị ảnh hưởng bởi các phong tục tập quán và quan niệm lạc hậu trong hôn nhân, những hủ tục như bỏ của sớm, tục thách cưới vẫn còn tồn tại, dẫn đến nhiều gia đình quyết định dựng vợ - gả chồng cho con em mình khi chưa đủ tuổi kết hôn. Một số cộng đồng ở vùng đồng bào DTTS vẫn xem tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống là chuyện riêng của từng gia đình, không ít gia đình muốn con lấy vợ, lấy chồng sớm để có thêm lao động.

Theo số liệu báo cáo từ chính quyền 13 xã, thị trấn của huyện Đăk Rông và qua điều tra, rà soát hằng năm của Trung tâm Y tế huyện Đakrông, tỉ lệ tảo hôn dao động từ 16,3% - 23,3%. Tổng số cặp tảo hôn từ năm 2018 đến 6 tháng đầu năm 2021 là 195 trường hợp, tuy nhiên, đây chưa phải là con số thống kê đầy đủ. Theo thống kê từ năm 2016 đến tháng 6/2021, toàn huyện Đakrông có 473 trường hợp tảo hôn và 9 trường hợp hôn nhân cận huyết thống. Xã Đakrông là một trong những địa phương có nhiều trường hợp tảo hôn ở huyện Đakrông. Theo số liệu thống kê, số cặp tảo hôn ở xã tăng qua các năm (năm 2018 có 21 cặp, chiếm 38,88% trong số các cặp kết hôn; năm 2019 có 24 cặp, chiếm 41,37%; năm 2020 có 35 cặp, chiếm 61,4%).

Hằng năm, số lượng học sinh ở huyện Đakrông nghỉ học rất nhiều, giáo viên phải thay nhau vào bản vận động các em đến trường. Trung bình mỗi lớp có khoảng 10 học sinh nghỉ học. Một trong những nguyên nhân khiến học sinh nghỉ học sớm là nạn tảo hôn. Học sinh người Vân Kiều, Pa Cô lấy vợ, lấy chồng từ rất sớm, khi học lớp 10, các em đã được mai mối, sau đó thì kết hôn. Tại kì thi tốt nghiệp trung học phổ thông 2022 vừa qua, có em đã mang bầu, phải bỏ thi.

Nỗ lực của huyện nghèo

Trước thực trạng trên, để đạt được mục tiêu mà Đề án đề ra, các ban, ngành cấp tỉnh, 2 huyện miền núi của tỉnh Quảng Trị đã quyết liệt triển khai kế hoạch. Tỉnh Quảng Trị đã tập trung biên soạn cung cấp tài liệu, sản phẩm truyền thông, đồng thời, tổ chức tập huấn về kiến thức, kỹ năng truyền thông, vận động, tư vấn pháp luật liên quan về hôn nhân và gia đình trong vùng DTTS. Các địa phương như huyện Đăk Rông cũng đổi mới nội dung, đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, vận động để thay đổi hành vi của đồng bào DTTS về TH&HNCHT. Ngoài ra, các hình thức truyền thông như: Tổ chức hội nghị, hội thảo, tọa đàm, giao lưu văn hóa, lễ hội nhằm tuyên truyền hạn chế TH&HNCHT cũng được các huyện chú trọng thực hiện.

Để ngăn chặn tình trạng tình trạng TH&HNCHT, trên địa bàn tỉnh, thời gian qua, UBND tỉnh Quảng Trị đã ban hành Kế hoạch số 154/KH-UBND thực hiện Đề án giảm thiểu tình trạngTH&HNCHT trong vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2021-2025. Theo đó, Kế hoạch triển khai một số nội dung như: Tổ chức các hoạt động tuyên truyền, vận động, tư vấn nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi của đồng bào DTTS về TH&HNCHT; xây dựng mô hình điểm, nhân rộng các mô hình chuyên đề "Can thiệp làm giảm thiểu tình trạng TH&HNCHT”. Duy trì mức giảm bình quân 2%-3%/năm số cặp tảo hôn và 3%-5%/năm số cặp kết hôn cận huyết thống đối với các địa bàn vùng DTTS có tỷ lệ TH&HNCHT cao. Đến năm 2025, hạn chế tối đa tình trạng tảo hôn và không có tình trạng HNCHT trong vùng DTTS. Đồng thời, từng bước thay đổi nhận thức, ý thức trách nhiệm của xã hội, cộng đồng và người dân vùng DTTS trong thực hiện các quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình; tạo sự đồng thuận trong xã hội góp phần nâng cao chất lượng dân số và nguồn nhân lực vùng DTTS…

Còn tại huyện Đăk Rông, theo Phó Chủ tịch UBND huyện Lê Đại Lợi, 2 năm qua huyện cũng chỉ đạo các đơn vị chức năng tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân về tác hại của tình trạng TH&HNCHT; xây dựng và nhân rộng mô hình, cách làm hiệu quả trong việc giảm thiểu tình trạng TH&HNCHT. Đồng thời, xây dựng các nhóm giải pháp để nâng cao nhận thức cho người dân về Luật Hôn nhân và Gia đình, với 206 cuộc tư vấn về TH&HNCHT cho 644 lượt người, thực hiện các mô hình can thiệp để ngăn ngừa nguy cơ kết hôn sớm, xây dựng và phát động ký hương ước, quy ước thôn không tảo hôn, qua đó, giảm thiểu tình trạng TH&HNCHT; chỉ đạo thành lập 4 câu lạc bộ tiền hôn nhân với mục đích tuyên truyền, vận động các em ở lứa tuổi vị thành niên hiểu về sức khỏe sinh sản và không kết hôn sớm.

Điển hình mới đây, vào ngày 18/10/2022, Hội LHPN huyện Đakrông đã phối hợp với Phòng Dân tộc huyện tổ chức Diễn đàn “Tảo hôn- nỗi lo không của riêng ai” năm 2022 nhằm thay đổi hành vi, tiến tới chấm dứt tảo hôn trên địa bàn. Có 7 đội thi đến từ Hội Liên hiệp phụ nữ các xã, thị trấn, Hội phụ nữ cơ sở Công an huyện Đakrông tham dự diễn đàn. Các đội thi đã tuyên truyền các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về hôn nhân và gia đình. Diễn đàn đã phát huy sự sáng tạo trong công tác truyền thông phòng, chống TH&HNCHT thông qua các phần thi.

Theo kế hoạch, mục tiêu giai đoạn 2021-2025, Quảng Trị phấn đấu giảm bình quân 10-15%/năm số cặp tảo hôn đối với địa bàn có tỷ lệ tảo hôn cao, và đến năm 2025 sẽ ngăn chặn, hạn chế tình trạng TH&HNCHT trong vùng DTTS.

Minh Ngọc