“Những con số buồn”

Theo kết quả điều tra thu thập thông tin, tình hình kinh tế - xã hội 53 DTTS năm 2019, Đắk Lắk có tỷ lệ tảo hôn khoảng 28,98% và 1.815 người hôn nhân cận huyết thống. Sau 5 năm triển khai Đề án “Giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào DTTS”, đến hết năm 2020 toàn tỉnh còn 276 cặp tảo hôn.

Tuy nhiên, theo thống kê từ năm 2021 đến nay, Đắk Lắk vẫn có khoảng 200 cặp tảo hôn, nhưng đó chưa phải là con số chính xác. Bởi hiện nay, có nhiều cặp về sống chung với nhau mà chưa đăng kí kết hôn. Việc tảo hôn không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mỗi cặp vợ chồng mà còn để lại nhiều hệ lụy đáng tiếc khác.

Như Thôn 4, xã Ea M'đoal hiện có 124 hộ, với 778 khẩu, 98% là đồng bào dân tộc Mông; tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo của thôn hiện chiếm khoảng 80%. Hầu hết hộ nghèo đều rơi vào những gia đình đông con, những cặp vợ chồng tảo hôn. Đơn cử như câu chuyện chị Giàng Thị Sáo lấy chồng từ thuở 13, đến nay mới ngoài 30 tuổi nhưng chị có đến 8 người con, và đã lên chức bà ngoại. Chị Sáo cho biết vợ chồng chị không tổ chức cưới xin gì mà dọn về sống với nhau, ruộng nương ít, chồng đi làm thuê nuôi cả gia đình. Phong tục của người Mông là như vậy, 14 - 15 tuổi chưa lấy chồng thì coi như ế.

Đó không chỉ là câu chuyện của chị Giang Thị Sáo, Mùa Thị Mỹ sống tại xã Ea Dăh, cho biết hai vợ chồng kết hôn từ 14, 15 tuổi. Cuộc sống hôn nhân nghèo khổ, cộng thêm việc mang bầu, sinh con quá sớm. Anh chị lâm vào cảnh nghèo khổ, khó khăn, nhắm mắt làm liều, chị Mỹ đi buôn ma túy, để rồi vào tù trong hối hận.

Tảo hôn và sinh con đông là nguyên nhân chủ yếu khiến cho tình trạng đói nghèo diễn ra “bền vững” tại địa phương nhiều năm nay, khiến cho tỉ lệ hộ nghèo trên toàn xã chiếm hơn một nửa. Nạn tảo hôn ảnh hưởng không ít đến sức khỏe của người mẹ sinh con khi chưa phát triển toàn diện về thể chất, tâm sinh lý. Trẻ sinh ra từ nạn tảo hôn thường bị suy dinh dưỡng, còi cọc, hay đau ốm.

Chị Hoàng Thị Châm, cán bộ dân số xã Cư Kbang cho biết: toàn xã có 98% dân số là người DTTS, hầu hết trẻ đều bỏ học khi mới học hết cấp 2. Do đó, mặc dù cán bộ các đoàn thể cùng với 17 cộng tác viên dân số ở các thôn liên tục tuyên truyền, vận động người dân thực hiện các quy định về Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Dân số, kế hoạch hóa gia đình, nhưng người dân chưa thể thực hiện triệt để, quyết liệt được.

Tiếp tục truyền thông, đẩy mạnh hoạt động

Trước thực trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống vẫn đang diễn ra phổ biến trong vùng đồng bào DTTS trên địa bàn, Ban Dân tộc tỉnh Đắk Lắk đã phối hợp với các sở, ban, ngành, hội, đoàn thể tăng cường tuyên truyền giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Theo đó, giai đoạn 2017-2021, UBND tỉnh Đắk Lắk đã giao Ban Dân tộc chủ trì, phối hợp với Công an tỉnh, BĐBP tỉnh, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch, Liên hiệp các tổ chức hữu nghị, các cơ quan báo, đài và UBND các huyện, UBND xã tổ chức 10 hội nghị tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào DTTS, với 850 lượt người tham gia.

Nội dung tuyên truyền về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về công tác dân tộc và các chính sách dân tộc trên địa bàn tỉnh; Một số thông tin đối ngoại về lĩnh vực công tác dân tộc; Đường lối, chủ trương, chính sách dân tộc nhất quán và đúng đắn của Đảng, Nhà nước ta về công tác dân tộc; Bảo tồn phát huy bản sắc văn hóa của đồng bào DTTS trong tình hình mới; Tuyên truyền về phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào DTTS ; Tuyên truyền về quản lý và bảo vệ chủ quyền biên giới, biển, đảo Việt Nam trong tình hình mới…

Đồng thời, biên soạn 9.785 cuốn sổ tay Hỏi - Đáp và 20.000 tờ rơi về Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 (song ngữ Việt - Ê Đê) cấp phát tại các xã có số đông người đồng bào DTTS sinh sống. Lồng ghép với đề án mục tiêu như Đề án 498 về Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào DTTS; Đề án 1898 về hỗ trợ các hoạt động bình đẳng giới vùng DTTS. Ngoài ra, các Sở, ban ngành và UBND huyện, thị xã, thành phố cũng chủ động lồng ghép các chương trình khác, tích cực phối hợp triển khai thực hiện.

Qua 5 năm thực hiện, Đề án đã kịp thời đưa đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đến với người dân. Từ đó đã giúp cho nhân dân vùng đồng bào DTTS trên địa bàn tỉnh ngày càng tin tưởng vào đường lối đổi mới... của Đảng, yên tâm tập trung lao động sản xuất, chăm lo phát triển kinh tế; tích cực tham gia các nhiệm vụ chính trị của địa phương… Tuy vẫn còn những hạn chế, nhưng trong giai đoạn tiếp theo, Đắk Lắk tiếp tục quán triệt sâu sắc và nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành liên quan trong việc triển khai thực hiện nhiệm vụ Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trong vùng đồng bào DTTS.

Bình Minh