Lấy chồng từ năm 14 tuổi, chị Mùa Thị Mỹ, ở thôn Giang Đông, xã Ea Dăh, huyện Krông Năng, tỉnh Đắk Lắk đã có quãng thời gian sa chân vào lao lý vì buôn bán ma túy. Đang độ tuổi ăn chưa no, lo chưa đến, cô gái Mùa Thị Mỹ đã phải mang thai. Biết vài tháng nữa mình sinh con nhưng không có tiền nuôi con, túng quẫn nên Mùa Thị Mỹ nghĩ đến cách kiếm tiền nhanh nhất, đó là buôn bán ma túy, nhưng không may bị bắt. Nhớ lại những ngày tháng đó, Mùa Thị Mỹ tâm sự: Mình thấy hối hận vì hành vi của mình. Nếu không lấy chồng sớm thì đã chắc đã khác...

Không riêng Mùa Thị Mỹ, trên địa bàn thôn Giang Đông, xã Ea Dăh còn nhiều trường hợp tảo hôn, khiến nhiều gia đình “trẻ” ở các buôn người Mông rơi vào tình trạng đói nghèo, thất học, bệnh tật, dẫn đến phạm pháp. Dù đã tuyên truyền nhưng đối với nhiều gia đình, nếu ngăn cấm, các bạn trẻ sẽ bỏ nhà đi, thậm chí tìm đến cái chết, gây khó khăn trong công tác tuyên truyền, vận động.

Ông Giàng A Nụ, Trưởng thôn Giang Đông, xã Ea Dăh cho biết, cán bộ thôn thường xuyên tuyên truyền, vận động người dân về những hệ lụy của tảo hôn như đánh mất đi điều kiện về học tập; không có kiến thức, kinh nghiệm để quản lý, chăm lo đến cuộc sống gia đình; ảnh hưởng đến tâm sinh lý, sức khỏe sinh sản... Tuy nhiên, do trước đây có 3 đến 4 trường hợp uống thuốc cỏ tự tử nên bố mẹ, người thân của các trường hợp tảo hôn không dám nói nhiều.

Theo thống kê của Chi cục Dân số - Kế hoạch óa gia đình tỉnh Đắk Lắk, riêng năm 2021, tại Đắk Lắk có 188 cặp tảo hôn. Tuy nhiên, con số thực tế là nhiều hơn vì những cặp vợ chồng này thường chưa đăng ký kết hôn, lại sống ở vùng sâu, vùng xa nên rất khó nắm thông tin. Quý 1 năm 2022, địa phương này vẫn có thêm 32 cặp tảo hôn, trong đó có các địa phương như xã Cư Pui (huyện Krông Bông), xã Yang Tao (huyện Lắk), xã Cư San (huyện M’Đrắk), xã Vũ Bổn (huyện Krông Pắc)...

Bác sĩ H Bê Niê, Phó Chi cục trưởng Chi cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình tỉnh Đắk Lắk cho biết: Tình trạng tảo hôn trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong những năm vừa qua có giảm nhưng không đáng kể. Số liệu thu thập của Chi cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình tỉnh Đắk Lắk về tảo hôn được cập nhật từ các phòng dân số, hoặc bộ phận làm công tác dân số ở các huyện gửi lên, chứ chưa có mẫu quy chuẩn để thu thập số liệu cụ thể và chưa có điều tra ghi nhận đúng thực trạng trên địa bàn.

Thực trạng tỷ lệ trẻ vị thành niên có thai hằng năm rất cao, như năm 2020 có khoảng 1.500 trường hợp vị thành niên có thai; năm 2021 giảm xuống còn khoảng 1.000 trường hợp; đầu năm 2022 có hơn 250 trường hợp có thai ở độ tuổi vị thành niên. Trong khi đó, mối liên quan giữa trẻ vị thành niên có thai với tảo hôn có sự liên quan mật thiết với nhau, cho thấy, vấn đề tảo hôn trên địa bản tỉnh Đắk Lắk đang rất cần được quan tâm giải quyết.

Ông Lê Văn Hiển, Chủ tịch UBND xã Ea Dăh, huyện Krông Năng, tỉnh Đắk Lắk cho biết, thực tế, có nhiều trường hợp giấu không báo cáo với chính quyền biết, cho đến khi lên làm thủ tục làm thẻ Căn cước công dân mới phát hiện tảo hôn. Thậm chí, có trường hợp con cái đã lớn mới phát hiện ra, đây là một trong những khó khăn khi thực hiện tuyên truyền tại địa phương.

Theo cơ quan chức năng, tình trạng tảo hôn chủ yếu xảy ra ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi đời sống của người dân còn nhiều khó khăn, phong tục tập quán lạc hậu. Đồng thời, do trình độ dân trí thấp, lao động chủ yếu là thủ công, năng suất lao động thấp, có những quan niệm lấy vợ, lấy chồng sớm để có thêm nhân lực lao động, đây cũng là nguyên nhân của tình trạng tảo hôn. Mặt khác, ở vùng sâu, vùng xa, giao thông đi lại khó khăn khiến công tác tuyên truyền, vận động, giáo dục, phổ biến pháp luật gặp nhiều trở ngại.

Với những nguyên nhân đó, tảo hôn tại tỉnh Đắk Lắk dự báo vẫn chưa có hồi kết. Một điều không tránh khỏi, đó là nếu tảo hôn cộng thêm việc sinh đẻ không có kế hoạch thì sẽ khiến nhiều gia đình phải đối mặt với nghèo đói, cuộc sống đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức.

Nguyễn Ngọc Lân