Khó khăn hiện hữu

Hiện nay, tình trạng tảo hôn còn khá phổ biến ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. UBND tỉnh Lai Châu đã ban hành Kế hoạch thực hiện Đề án "Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2015-2020". Tuy nhiên, theo báo cáo của Ban Dân tộc tỉnh, hiện nay, trên địa bàn tỉnh vẫn còn tồn tại tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Qua điều tra giai đoạn từ năm 2015-2020, tỉnh có 2.845 cặp tảo hôn, chiếm 17% trong tổng số các cặp kết hôn, trong đó chiếm nhiều là Mông, Dao, Thái, Mảng... và phổ biến độ tuổi 15-17 tuổi; có 21 trường hợp hôn nhân cận huyết thống.

Gặp cháu Tẩn Mý Dao, dân tộc Dao, ở bản Thà Giàng Chải, xã Tà Ngảo, huyện Sìn Hồ, chúng tôi không khỏi xót xa cho hoàn cảnh của gia đình Dao. Lấy chồng từ năm 16 tuổi khi đang học lớp 9, năm nay con trai lớn của Dao được 6 tuổi và con thứ hai được 3 tuổi. Bước vào đời ở cái tuổi “ăn chưa no, lo chưa tới”, hàng ngày, Dao cùng chồng phải bươn chải với cuộc sống mưu sinh ruộng nương, với hai đứa con nheo nhóc và kinh tế nghèo khó. “Em lấy chồng cũng sớm, khi mới được 16-17 tuổi. Lúc đấy em chưa biết chăm con, cùng với có nhiều khó khăn về kinh tế. Bản em giờ cũng rất nhiều bạn lấy chồng sớm, tảo hôn. Em cũng bảo mấy đứa em gái lấy chồng muộn thôi, đủ tuổi xong mới lấy chồng thì mới không khó khăn về kinh tế. Với lại, lấy chồng khi chưa đủ tuổi thì mình sẽ nuôi con khó, con thiếu dinh dưỡng, rồi còi xương...”- Dao bộc bạch.

Chia sẻ về vấn đề tảo hôn ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, lãnh đạo Ban Dân tộc tỉnh Lai Châu, ông Hoàng Bình Nhưỡng cho biết: “Việc thực hiện Đề án "Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số, giai đoạn 2015-2025" trên địa bàn tỉnh luôn nhận được sự quan tâm hướng dẫn của Trung ương; sự lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy, HĐND tỉnh. Việc triển khai Đề án trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số được các cơ quan, ban, ngành, đoàn thể tỉnh, UBND các huyện, thành phố phối hợp thực hiện và được nhân dân đồng tình, ủng hộ. Tuy nhiên, trên địa bàn vẫn còn xảy ra tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống do nhiều lý do khách quan và chủ quan”.

Trong đó, nguyên nhân khách quan là do quan niệm, phong tục tập quán lạc hậu, các hủ tục như cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy, tục lệ bắt vợ, tục "nối dây", hay nhiều dân tộc sống khép kín trong địa bàn một xã hoặc một thôn, quan niệm trong họ hàng lấy nhau dễ bảo ban nhau hơn...Còn nguyên nhân chủ quan là do trình độ dân trí thấp, ý thức chấp hành pháp luật còn hạn chế, công tác tuyên truyền chưa hiệu quả, các chế tài xử phạt chưa đủ sức răn đe, sự can thiệp của chính quyền địa phương còn chưa mạnh mẽ và vai trò của MTTQ, các tổ chức đoàn thể quần chúng còn thiếu chủ động.

Ngoài ra, ý thức chấp hành pháp luật và tiếp cận phương tiện truyền thông của người dân còn nhiều hạn chế. Tình trạng học sinh bỏ học đã tác động một phần làm gia tăng tình trạng tảo hôn. Đặc biệt, đối với đồng bào dân tộc thiểu số thì kết hôn sớm do nhu cầu về lao động là rất lớn.

Những giải pháp đồng bộ, tích cực

Nhận thức được những ảnh hưởng của tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống và từng bước tiến tới giảm tỷ lệ tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, các cấp, ngành trên địa bàn tỉnh Lai Châu đã vào cuộc quyết liệt, triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Trong đó, tuyên truyền, nâng cao nhận thức, hiểu biết cho người dân được coi là giải pháp trọng tâm, thực hiện thường xuyên, liên tục, với phương châm “mưa dầm thấm lâu”. Các nội dung tuyên truyền đa dạng, phong phú, sáng tạo dưới nhiều hình thức; tập trung vào những hệ lụy, tác hại của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống như: trẻ em được sinh ra từ những cặp vợ chồng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống thường mắc các dị tật bẩm sinh, chậm phát triển, suy dinh dưỡng. Những bà mẹ trẻ mất đi cơ hội học tập, làm việc ở môi trường tốt hơn; kinh tế gia đình bị hạn chế…

Ngoài ra, phổ biến giáo dục pháp luật như: Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Hình sự, Luật Hộ tịch. Làm tốt công tác quản lý, đăng ký hộ tịch, quản lý trẻ vị thành niên, đăng ký kết hôn; Phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu của người có uy tín, già làng, trưởng bản và công chức, viên chức các xã, thị trấn trong thực hiện phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống; đôn đốc cộng tác viên Dân số - Kế hoạch hóa gia đình bản theo dõi, báo cáo những trường hợp có ý định kết hôn cận huyết thống và tảo hôn để kịp thời ngăn chặn; Tiếp tục đẩy mạnh xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư theo hướng tiến bộ, từng bước đẩy lùi, xóa bỏ các hủ tục trong việc cưới, việc tang, lễ hội…

Được biết, để tiếp tục giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, thời gian tới, tỉnh Lai Châu tích cực phát triển các mô hình can thiệp giảm thiểu tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống tại các cơ sở. Đồng thời, nâng cao chất lượng thực hiện Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số, giai đoạn 2015-2025”. Với nhiều biện pháp tích cực, hy vọng, tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết sẽ từng bước được ngăn chặn, đẩy lùi.

Hà Mi