Với người dân ở làng Ngọc Leang, xã Đăk Hà, huyện Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum, chuyện chị Y Phê lấy chồng năm 16 tuổi, giờ đây ngoài 40 tuổi nhưng đã có tới 10 đứa con vẫn là bài học lớn. Cuối tháng 8/2017, chồng chị là A Hồ và con trai đầu là A Kạn vì xích mích trong lúc uống rượu nên đã xảy ra án mạng. Từ đó, chị Y Phê trở thành lao động chính trong gia đình. Nhà đông con, không có điều kiện học hành, nên các con của chị Y Phê chỉ học tới lớp 7, lớp 8 rồi bỏ học để đi làm thuê, lấy chồng sớm.

Hay như gia đình Y Bề, ở làng Kon Long, xã Đăk Tờ Lung, huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum cũng không khá giả hơn là mấy. Năm 2017, khi đó, Y Bề mới 15 tuổi thì quen A Lộc cũng mới 17 tuổi. Yêu nhau được một thời gian ngắn thì 2 người xin bố mẹ Y Bề cho về ở với nhau. Thế là, đợi Y Bề học xong lớp 9, hai nhà làm ghè rượu, thịt con gà, tổ chức lễ đeo vòng tay công nhận Y Bề và A Lộc là vợ chồng. “Lấy nhau xong, 2 vợ chồng ở chung với bố mẹ. Nhà chật chội quá nên anh trai cháu mới cho vợ chồng cháu mượn cái nhà cũ để ra ở riêng. Từ hồi lấy nhau đến giờ, cháu có bầu rồi sinh con, ở nhà nuôi con chẳng làm được gì cả. Bố mẹ vẫn phải cho gạo ăn, thỉnh thoảng, chồng cháu có ai kêu thì đi nhổ mì, kiếm mỗi ngày 100.000 đồng để mua mắm, muối, mua thêm thức ăn và thuốc cho con” - Y Bề bộc bạch.

Trước thực trạng trên, thời gian qua, chính quyền địa phương đã tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, đồng thời lồng ghép tuyên truyền, vận động nhân dân nâng cao nhận thức, kiến thức về Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em, Luật Dân sự, Luật Bình đẳng giới, Luật Phòng chống bạo lực gia đình... Đặc biệt, năm 2015, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, tỉnh Kon Tum xây dựng Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào DTTS giai đoạn 2015- 2020”, từ đó, tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại địa phương có xu hướng giảm theo từng năm. Năm 2017, toàn tỉnh có 351 trường hợp tảo hôn và 3 cặp kết hôn cận huyết thống, thì sang năm 2018 giảm xuống còn 172 cặp tảo hôn và 1 cặp kết hôn cận huyết thống, đến tháng 9/2020 chỉ còn 76 cặp tảo hôn.

Để tiếp tục triển khai Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào DTTS” giai đoạn 2021-2025, tỉnh Kon Tum đã đề ra nhiều giải pháp thiết thực, linh hoạt nhằm phấn đấu đến năm 2025, trên địa bàn tỉnh cơ bản không còn tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, góp phần nâng cao chất lượng dân số và nguồn nhân lực vùng DTTS.

Một số giải pháp cụ thể được tỉnh Kon Tum đưa ra trong giai đoạn này như: Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến những quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình, giảm thiểu tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Đẩy mạnh các hình thức tuyên truyền phù hợp về những hậu quả, tác hại và hệ lụy do vấn nạn này gây nên. Từng bước nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi, hạn chế và tiến tới chấm dứt hoàn toàn tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống.

Ngoài ra, Ban Dân tộc tỉnh Kon Tum còn tổ chức các hội nghị chuyên đề “Can thiệp làm giảm thiểu tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống” tại nhà văn hóa các thôn. Xây dựng mô hình điểm về “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào DTTS” xã Đăk Nên và Ngọc Tem, huyện Kon Plông...

Tỉnh Kon Tum đang rất nỗ lực loại bỏ nạn tảo hôn và cận huyết thống ra khỏi đời sống cộng đồng dân cư. Tuy nhiên, đây không phải là câu chuyện một sớm, một chiều, mà đòi hỏi sự vào cuộc mạnh mẽ, thường xuyên, liên tục của các cấp, các ngành cũng như từ ý thức của mỗi người dân địa phương.

Hà Mi