Xây dựng mô hình phụ nữ phòng, chống tảo hôn

Tại các huyện miền núi Quảng Nam, hiện nay trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn còn tồn tại một phong tục lạc hậu đó là “tảo hôn”. Tập tục này khiến những chàng trai, cô gái đang ở lứa tuổi cắp sách đến trường đã sớm phải từ bỏ việc học tập, từ bỏ những ước mơ hoài bão của mình để đến với những cuộc hôn nhân vội vàng và nhiều hệ lụy. Những cặp vợ chồng “trẻ con” này tự đánh mất cơ hội học tập, tìm kiếm việc làm. Đặc biệt là các thiếu nữ mang thai ở tuổi còn quá trẻ rất dễ bị sinh non và chưa có đủ kiến thức về làm vợ, làm mẹ, nuôi dạy con, xây dựng tổ ấm gia đình.

Theo số liệu thống kê từ Ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam, nhờ sự vào cuộc quyết liệt của cộng đồng và chính quyền địa phương, tỉ lệ tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống của tỉnh Quảng Nam chuyển biến rõ rệt. Theo thống kê của Ban Dân tộc tỉnh, năm 2021, có 4 huyện gồm: Bắc Trà My, Phước Sơn, Nam Giang và Đông Giang hoàn thành báo cáo về số lượng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Cụ thể, 71 trường hợp tảo hôn và 1 trường hợp hôn nhân cận huyết thống. Giai đoạn 2015-2020, toàn tỉnh ghi nhận 830 trường hợp tảo hôn, giảm 704 trường hợp so với giai đoạn trước, bình quân giảm 9,2%/ năm. Về kết hôn cận huyết thống, ghi nhận 31 trường hợp giảm 70 trường hợp so với giai đoạn trước bình quân mỗi năm giảm 13,8%.

Để đạt được những thành công đó, nhiều địa phương tại tỉnh Quảng Nam đã thành lập CLB “Nói không với tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” nhằm nâng cao nhận thức, phát huy vai trò, trách nhiệm của chị em phụ nữ, góp phần hạn chế tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống vùng đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn. Theo chương trình hoạt động, các thành viên trong CLB sẽ thường xuyên đến từng gia đình để tuyên truyền, vận động người dân hiểu về những hệ lụy của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Đồng thời, tổ chức các buổi sinh hoạt cộng đồng, lồng ghép vào những buổi họp làng để tuyên truyền và tư vấn về các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, đặc biệt là Luật Hôn nhân và gia đình, Luật Bình đẳng giới, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình... cùng với thông điệp “Không kết hôn sớm, không lấy nhau trong cùng dòng họ”.

Tại các huyện Nam Trà My, Bắc Trà My, mô hình “Chi hội phụ nữ nói không với tảo hôn” cũng đã được thành lập tại nhiều thôn làng. Ông Hồ Quốc Can, Chủ nhiệm CLB phòng chống tảo hôn xã Trà Ka (Bắc Trà My) cho biết: “CLB tập trung công tác tuyên truyền phòng, chống tảo hôn tại các cuộc họp hướng đến đối tượng là thanh thiếu niên, đoàn viên thanh niên ở địa phương. Từ đó, trang bị kiến thức, nâng cao kỹ năng sống trong giới trẻ để tránh tình trạng xảy ra tảo hôn”.

Để tiếp tục giảm thiểu nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, Phòng Dân tộc huyện Bắc Trà My sẽ tập trung đẩy mạnh công tác tuyên truyền bằng nhiều hình thức. Trong đó, tập trung vào những đối tượng học sinh, vị thành niên dễ dẫn đến việc tảo hôn. Qua đó, góp phần triển khai hiệu quả các mục tiêu của Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2021-2025”.

Không chỉ tại các huyện Nam Trà My, Bắc Trà My, mà nhiều địa phương khác trong tỉnh cũng triển khai mô hình “Chi hội phụ nữ nói không với tảo hôn”. Điển hình, vào ngày 21/7/2022, Hội Liên hiệp phụ nữ (LHPN) huyện Tây Giang phối hợp với Hội LHPN xã Tr'Hy ra mắt mô hình "Chi hội phụ nữ nói không với tảo hôn" tại thôn Dâm II (xã Tr'Hy). Hội LHPN các xã như Tr'Hy, Dang (huyện Tây Giang) đã vận động 100% thành viên các gia đình ký cam kết thực hiện không để xảy ra tình trạng tảo hôn tại địa phương. Hội LHPN huyện Tây Giang cũng phấn đấu đến hết năm 2022, có 63/63 chi hội phụ nữ trên địa bàn huyện Tây Giang sẽ ra mắt mô hình và ký cam kết thực hiện mô hình "Phụ nữ nói không với tảo hôn".

Hay tại huyện biên giới Nam Giang, đến nay cũng đã thành lập được 6 mô hình CLB “Chi hội phụ nữ nói không với tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống”. Sau khi thành lập, CLB đã phân công nhiệm vụ cho từng thành viên, xây dựng quy chế hoạt động cho CLB, tổ chức sinh hoạt CLB mỗi tháng 1 lần nhằm nâng cao nhận thức về pháp luật, chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước về hôn nhân và gia đình, xây dựng gia đình “No ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc”, cùng nhiều hoạt động phong phú thiết thực khác.

Trong các buổi sinh hoạt, Ban Chủ nhiệm CLB luôn tuyên truyền các chủ đề liên quan đến vấn đề tảo hôn, về hệ luỵ của việc tảo hôn đối với cuộc sống, đặc biệt là Luật Hôn nhân và gia đình, Luật Bình đẳng giới, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, Luật Phòng, chống ma túy...

Hiệu quả rõ rệt

Qua nhiều năm thực hiện Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2015-2020” trên địa bàn tỉnh Quảng Nam, tình trạng này đã giảm đáng kể, nhận thức của chính quyền cơ sở và người dân từng bước được nâng cao. Trên cơ sở đó, tỉnh Quảng Nam cũng đã xây dựng kế hoạch thực hiện Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2021-2025”.

Giai đoạn 2015-2020, ở một số địa phương miền núi như Đông Giang, Tây Giang, Bắc Trà My… xuất hiện nhiều tấm gương điển hình trong công tác ngăn ngừa, xóa bỏ nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong cộng đồng. Ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam cũng thường xuyên tổ chức tuyên truyền chính sách dân tộc và Đề án giảm thiểu tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số tại các thôn, bản. Qua công tác tuyên truyền, đồng bào nhân dân nơi đây đã hiểu hơn về độ tuổi kết hôn và những gánh nặng cho gia đình và xã hội do kết hôn sớm, tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống gây ra.

Như ở huyện Tây Giang, cụ thể hóa các nội dung xây dựng nông thôn mới, nhiều địa phương đưa tiêu chí “nói không với tảo hôn, không hôn nhân cận huyết thống” vào hương ước các dòng họ, quy ước thôn, khu dân cư; đồng thời thành lập các CLB “Không sinh con thứ 3”, “Không tảo hôn”, “Gia đình hạnh phúc”…

Bên cạnh đó, Hội LHPN tỉnh Quảng Nam cũng đã phối hợp với Bộ Chỉ huy BĐBP tỉnh tổ chức lễ ra mắt mô hình “Chi hội phụ nữ phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” tại thôn Glao, xã Ga Ry (Tây Giang). Đồn Biên phòng Ga Ry tổ chức các đợt tuyên truyền, vận động bà con với nhiều hình thức trực quan sinh động như lồng ghép tuyên truyền trong các buổi họp dân, sân khấu hóa. Thông qua mô hình, với sự vào cuộc của cán bộ hội phụ nữ và Đồn Biên phòng Ga Ry, người dân đã có sự chuyển biến rõ nét về nhận thức và hành động. Đồng thời, Bộ Chỉ huy BĐBP Quảng Nam đã tích cực chỉ đạo các đồn Biên phòng phối hợp với đoàn thể triển khai Đề án “Tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật cho cán bộ và nhân dân vùng biên giới, hải đảo giai đoạn 2017-2021”. Việc thực hiện tốt đề án này góp phần nâng cao nhận thức, trình độ dân trí hiểu biết pháp luật cho đồng bào.

Ngoài việc tuyên truyền, BĐBP cũng phối hợp với Hội LHPN tỉnh Quảng Nam thực hiện hiệu quả Chương trình “Đồng hành cùng phụ nữ biên cương”, tập trung hỗ trợ phụ nữ vùng biên phát triển kinh tế thông qua khởi nghiệp, phát triển chuỗi giá trị và tiếp cận tài chính. Bởi vậy, khi ra mắt mô hình “Chi hội phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống”, hai bên phối hợp triển khai nhiều mô hình khác như: Mô hình trồng cây đẳng sâm xen bắp nếp với kinh phí đầu tư trên 115 triệu đồng; mô hình nuôi ngan sinh sản cho 20 hộ phụ nữ nghèo với tổng kinh phí hàng trăm triệu đồng…

Bên cạnh đó, Hội LHPN tỉnh Quảng Nam mở lớp bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ các chi, tổ hội của Hội LHPN các xã; tổ chức lớp truyền thông về vai trò của người phụ nữ trong xây dựng gia đình hạnh phúc bền vững, những hệ lụy của vấn đề tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống... Nhờ đó, nhiều địa phương như Nam Giang, Tây Giang ngăn ngừa được tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống trong cộng đồng, từng bước giảm nguy cơ vi phạm pháp luật về hôn nhân và gia đình.

Mới đây, nhằm nâng cao ý thức pháp luật, chuyển đổi hành vi trong hôn nhân của đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, nâng cao chất lượng dân số và nguồn nhân lực ở vùng dân tộc thiểu số, UBND tỉnh Quảng Nam ban hành kế hoạch thực hiện Đề án giai đoạn 2021-2025 (giai đoạn II) với tổng nhu cầu kinh phí dự kiến hơn 11,6 tỷ đồng. Mục tiêu phấn đấu đến năm 2025, cơ bản đẩy lùi, ngăn chặn tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Tuy nhiên, thực hiện được mục tiêu này không dễ bởi phần lớn khu vực có tỷ lệ tảo hôn cao đều rơi vào các xã nghèo, đặc biệt khó khăn. Vì vậy, phát triển kinh tế, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số là cách tốt nhất để thay đổi nhận thức của người dân về hủ tục lạc hậu này.

Tiêu Dao