Nỗ lực kéo giảm tình trạng tảo hôn

Trước đây, tình trạng tảo hôn là vấn đề nan giải tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Quảng Ngãi. Dù chính quyền địa phương đã thực hiện nhiều giải pháp ngăn chặn nhưng tình trạng này vẫn đang xảy ra tại khu vực các huyện biên giới đặc biệt khó khăn, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Nguyên nhân là do tại nhiều nơi ở khu vực biên giới còn phong tục hứa hôn, bên cạnh đó một số bản người Mông, người dân còn nặng quan niệm lấy vợ, lấy chồng sớm để có nhân lực làm nương rẫy, giữ của cải trong nhà... Trong khi đó, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật còn hạn chế; việc xử lý vi phạm mới chỉ dừng lại ở mức xử phạt vi phạm hành chính…

Theo thống kê sơ bộ, giai đoạn giai đoạn 2011-2016, tại Quảng Ngãi có 1.041 cặp vợ chồng tảo hôn. Cụ thể, tại các huyện: Minh Long có 87 cặp, Ba Tơ: 337 cặp, Trà Bồng: 36 cặp, Sơn Tây: 170 cặp, Tư Nghĩa: 16 cặp, Nghĩa Hành: 37 cặp, Sơn Hà: 327 cặp, Tây Trà: 31 cặp. Hiện nay, có 213/1.041 cặp đã được đăng ký kết hôn (chiếm 20,5%). Các trường hợp tảo hôn ở độ tuổi từ 13-17 tuổi, trong đó có 785 nữ, chiếm 68,3%. Ngoài ra, trong giai đoạn này, có 6 trường hợp hôn nhân cận huyết thống.

Giai đoạn 2016-2019, nhiều huyện miền núi trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi đã giảm được số trường hợp tảo hôn. Nếu như năm 2016, tại 6 huyện miền núi là Ba Tơ, Minh Long, Sơn Hà, Sơn Tây, Tây Trà và Trà Bồng, cùng với một số xã miền núi của huyện Bình Sơn, Nghĩa Hành có đến 462 cặp tảo hôn, thì đến cuối 2018 chỉ còn 150 cặp tảo hôn.

Nhận thức được những hệ lụy do tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống gây ra, trong những năm gần đây, Ban Dân tộc tỉnh Quảng Ngãi đã phối hợp với các sở, ban, ngành, địa phương triển khai thực hiện Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số” giai đoạn 2016-2020. Đồng thời, triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, trong đó đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tập huấn; tổ chức các hội thi sân khấu hóa trong các trường dân tộc nội trú, trung học phổ thông ở các huyện miền núi.

Tỉnh Quảng Ngãi cũng đã tiến hành xây dựng mô hình điểm giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào dân tộc thiểu số tại 2 huyện Sơn Hà và Ba Tơ. Việc triển khai mô hình này góp phần nâng cao chất lượng dân số vùng đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh.

Kết hợp đồng bộ nhiều giải pháp

Trong 5 năm thực hiện Đề án, các huyện cùng với các sở, ngành trong tỉnh Quảng Ngãi tổ chức triển khai thực hiện các hoạt động tuyên truyền giảm thiểu tình trạng tảo hôn, thực hiện các hoạt động tuyên truyền đến các trường trung học phổ thông, trung học cơ sở trên địa bàn. Những người góp phần quan trọng trong việc giảm tình trạng tảo hôn chính là cán bộ tư pháp, cán bộ phụ nữ, già làng và đội ngũ giáo viên trên địa bàn. Đây là những người bám sát cơ sở để kịp thời phát hiện và ngăn chặn tảo hôn hiệu quả nhất.

UBND tỉnh Quảng Ngãi cũng đã ban hành kế hoạch thực hiện Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số” trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2021-2025. Theo đó, từ nay đến năm 2025, tỉnh Quảng Ngãi sẽ chi khoảng 9 tỷ đồng từ nguồn ngân sách Nhà nước, cùng với sự hỗ trợ của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để thực hiện đề án.

Hiện nay, Ban Dân tộc tỉnh Quảng Ngãi đang tập trung thực hiện Đề án với mục tiêu đẩy lùi tình trạng này tại các xã miền núi. Trong đó, xác định các thông điệp, phương thức truyền thông, xây dựng, triển khai các mô hình can thiệp phù hợp với cộng đồng; cung cấp thông tin, tài liệu, sản phẩm tuyên truyền về hôn nhân và ngăn ngừa tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Ngoài ra, thành lập các câu lạc bộ gia đình văn hóa, nhóm liên gia đình trợ giúp phát triển kinh tế gắn với xây dựng đời sống văn hóa; tổ chức các hội thi tìm hiểu pháp luật, tuyên truyền về tác hại của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống bằng hình thức sân khấu hóa...

UBND tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục chỉ đạo tổ chức các hoạt động tuyên truyền, vận động nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi của đồng bào dân tộc thiểu số về vấn đề tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Đồng thời, UBND tỉnh giao Ban Dân tộc tỉnh chủ trì, phối hợp với các địa phương thông qua các kênh thông tin, phương tiện truyền thông đại chúng, tăng cường vận động đồng bào dân tộc thiểu số nói không với tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Các địa phương phát huy vai trò của tổ chức chính trị - xã hội cơ sở, các già làng, trưởng thôn và người có uy tín trong công tác tuyên truyền phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, nhất là những tác hại, hệ lụy đối với gia đình, dòng họ và xã hội.

Bên cạnh đó, các địa phương tiếp tục biên soạn, cung cấp tài liệu truyền thông, tập huấn kiến thức; tổ chức các hoạt động nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và cộng tác viên tham gia đề án; đồng thời, đánh giá sơ kết, tổng kết quá trình thực hiện.

Ban Dân tộc tỉnh Quảng Ngãi thường xuyên tổ chức các hội nghị, tập huấn cho người dân về Luật Hôn nhân và gia đình, Luật Bình đẳng giới, Luật Trẻ em…; biên soạn tài liệu, các sản phẩm truyền thông như tờ rơi, tờ gấp, sổ tay, hỏi đáp về pháp luật hôn nhân và gia đình, các vấn đề tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống để cấp phát cho các xã, thôn, bản; tổ chức tập huấn, nâng cao năng lực cho cán bộ làm công tác dân tộc, báo cáo viên…

Mới đây, ngày 12/11/2022, tại Trung tâm Văn hóa và giáo dục cộng đồng huyện Ba Tơ, Ban Dân tộc tỉnh Quảng Ngãi và UBND huyện Ba Tơ đã phối hợp tổ chức thành công Hội thi tìm hiểu pháp luật về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống của các trường trung học phổ thông huyện Ba Tơ năm 2022. Các tiết mục đã phản ảnh một cách sâu sắc tác hại của tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống với những hậu quả nghiêm trọng, nhất là các em gái khi chưa đủ tuổi trưởng thành mà đã làm mẹ, sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản, trí tuệ, tinh thần của trẻ vị thành niên; nhiều trường hợp để lại di chứng nặng nề.

Các bà mẹ tuổi vị thành niên chưa đủ nhận thức về kiến thức nuôi con khiến phần lớn trẻ em bị suy dinh dưỡng, còi cọc, dễ mắc bệnh, ảnh hưởng đến chất lượng dân số. Hôn nhân cận huyết thống còn làm suy giảm sức khỏe, tăng tỷ lệ bệnh tật; gây suy thoái chất lượng nòi giống, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nhân lực trong phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, đồng thời là một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến nghèo nàn, lạc hậu.

Theo kế hoạch, Quảng Ngãi phấn đấu đến hết năm 2025 sẽ giảm mạnh tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng dân số vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Tiêu Dao