Lâu lắm rồi tôi mới có dịp trở lại xã biên giới Mo Rai, huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum. Mo Rai giờ đã khác rất nhiều so với thời điểm hơn chục năm về trước, với sự hiện diện của rất nhiều công trình hạ tầng nông thôn, tạo “chỗ đứng” vững chắc cho các loại cây hàng hóa, từ đó đẩy lùi nghèo nàn lạc hậu. Tuy nhiên nếu nhìn qua “lăng kính” của những người lính Biên phòng, vẫn có những giá trị dường như không thay đổi...
Thấy khách vào nhà, lang y Lý Thị Mùi, người Dao đỏ, ở bản Việt Tân, xã Việt Vinh, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang niềm nở: "Người dưới xuôi tìm mua thảo dược cho người nhà sắp sinh à? Từ sáng tới giờ, cũng có mấy người dưới Vĩnh Phúc lên bắt mạch bốc thuốc đấy…". Rồi chị Mùi bắt đầu tiết lộ với chúng tôi về nghề bắt mạch, bốc thuốc, vốn trở thành một nghề truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa Dao đã tồn tại qua bao thế hệ dưới chân dãy Hoàng Liên hùng vĩ.
Cách thành phố Hà Giang gần 60 cây số, Bắc Mê là một huyện miền núi vùng sâu nằm ở phía Đông Nam của tỉnh ''cực Bắc" Tổ quốc. Bắc Mê theo tiếng địa phương là Pác Mìa, có nghĩa là cửa ngòi. Đây là vùng đất có nhiều sông suối và nguồn thiên nhiên tài nguyên phong phú cùng một không gian sơn thủy hữu tình với biết bao cảnh đẹp kỳ vĩ đến ngỡ ngàng. Trong bức tranh sơn thủy ấy, sông Gâm hiện ra như là một trong những ngọn nguồn sự sống chủ đạo của các cư dân bản địa từ bao đời nay.
Đến với vùng đất Bản Đôn, Đắk Lắk là đến với khu rừng đại ngàn, nơi có những con thác đổ ầm ầm trắng xóa, những đàn voi rừng hoang dã và người dân tộc có nước da ngăm đen với mái tóc xoăn và ánh mắt của núi rừng. Đến vùng đất này là đến với hương cà phê, hồ tiêu, rừng cao su… và một trong những loại hình du lịch không thể thiếu đó là cưỡi voi - "linh hồn" của du lịch Tây Nguyên.
"... Đôi ta hát với nhau đêm nay/ Hát với nhau một ngày/ Mai có phải chia tay/ Ta mới ưng cái bụng...". Có dịp đến những vùng núi phía Bắc xa xôi, ai cũng bị mê hoặc bởi những âm thanh như tiếng gió rì rào, lướt trên những chồi non bung nở trong nắng sớm, như tan vào sương, hòa cùng gió nhẹ của chiếc khèn - loại nhạc cụ truyền thống gắn liền với bề dày văn hóa người Mông.
Tỉnh Kon Tum tiếp giáp với Nam Lào. Muốn sang chơi thăm đất nước bạn, chắc chắn chúng ta phải đi theo tuyến đường qua cửa khẩu quốc tế Bờ Y - Phu Cưa. Thế nhưng, Hội Nhà văn Việt Nam lại tổ chức cho Chi hội Nhà văn Việt Nam khu vực Tây Nguyên một chuyến hành trình khác biệt: Từ Kon Tum ra Hà Nội, rồi lên Điện Biên, qua cửa khẩu quốc tế Tây Trang, sang Bắc Lào. Điểm đến cuối cùng là cố đô Luông Phra-băng! Vị chi đi - về hết 1.500 cây số!
Mỗi lần ngược đường thăm lại cao nguyên đá, tôi thường chọn những ngày giữa tiết thu để làm cuộc hành trình. Tôi chọn thời điểm này vì một lẽ, giữa thu ở vùng núi cao đã giá lạnh như những ngày cuối đông ở miền xuôi, thời tiết khô ráo không lo sập núi, lở đường, đi lại, sinh hoạt tiện lợi.
Từ Hà Nội đến thác Bản Giốc, tôi phải qua những con đèo nổi tiếng vùng Đông Bắc như đèo Gió, đèo Giàng, đèo Mã Phục và các tường đá vôi sững trên dãy Trà Lĩnh kéo dài và lên cao mãi.
Bản Ma Lì Sán thuộc xã biên giới Pà Vầy Sủ (huyện Xín Mần, Hà Giang) có 26 hộ đồng bào Mông sinh sống. Trước đây, mỗi khi nhắc đến bản sâu, xa và khó khăn nhất của tỉnh Hà Giang này, là người ta lại hình dung ra những mùa đông dài dằng dặc, cây cỏ chết rạc, xác xơ và những bãi cỏ tranh hoa nở trắng bạc trên khắp mặt rẫy, ruộng đất bị bỏ hoang. Sau hơn 10 năm trở lại mảnh đất này, tôi không thể tin nổi về những đổi thay nhanh chóng tại đây.
Tôi đã được nghe nhiều về chuyện làm đường tuần tra biên giới. Nhưng lần này, theo Đoàn văn nghệ sĩ của Hội Nghệ sĩ sân khấu đi thực tế ở Nghệ An, được lên đỉnh Phù Sai Lai Leng, được “mục sở thị” con đường “bằng da bằng thịt”. Những câu chuyện không chỉ còn là con đường mà đó chính là con người. Những câu chuyện về con người đã làm nên con đường tuần tra cho hôm nay, cho ngày mai và cho cả mai sau.
Tôi có may mắn được đi theo Chủ tịch nước Trương Tấn Sang trong nhiều chuyến thăm và làm việc ở các địa phương. Đi theo Chủ tịch nước đã là một vinh dự lớn nhưng trong các chuyến đi đó, tôi được đến với nhiều vùng đất, nơi biên cương khó khăn, gian khổ nhất để cảm nhận được cuộc sống của người dân, đồng bào các dân tộc hôm nay, tự nhắn nhủ mình sống có trách nhiệm hơn, dù đã lớn tuổi. Và ở đâu cũng vậy, tôi đã được chứng kiến khi đến với các vùng đất biên cương bao giờ Chủ tịch Trương Tấn Sang c
Cận ngày diễn ra chương trình truyền hình trực tiếp “Mùa xuân hướng về vùng cao Hà Giang” tháng 3 - 2012, chúng tôi cùng đoàn làm phim của Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh (HTV) đã về cao nguyên đá nhiều ngày để ghi lại chân thực cuộc sống của đồng bào nơi đây. Những thước phim ngoại cảnh, phóng sự tài liệu, hiện dẫn truyền hình đã được thực hiện trong bối cảnh khí hậu khắc nghiệt lạnh giá và sương mù, thời điểm khó khăn nhất trong năm ở Hà Giang.
Chúng tôi có mặt ở khu di tích Mỹ Sơn (Duy Phú, Duy Xuyên, Quảng Nam) khi miền Trung vừa trải qua mùa mưa khắc nghiệt. Các đợt mưa kéo dài trong năm nay được xem là có sức tàn phá ghê gớm các di sản văn hóa ngoài trời. Một lần nữa, thiên tai đe dọa biến Mỹ Sơn thành phế tích.
