Rời khỏi “bầu sữa 135", xóa bỏ “danh phận” đặc biệt khó khăn, rất nhiều địa phương đối diện với nhiều thách thức. Câu chuyện “thoát nghèo” rồi lại “tái nghèo” thường xuyên hiện hữu ở các địa phương vùng dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi.
Chiều 1-10, tỉnh Lào Cai đã long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 25 năm tái lập tỉnh (1/10/1991-1/10/2016) và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất của Nhà nước trao tặng.
Nằm lọt thỏm dưới đáy một thung lũng sâu hun hút, nơi được xếp vào hàng "sâu, xa" nhất tỉnh Lào Cai, ở bản Phìn Chư 3, người ta không phân biệt được khói bếp trong những ngôi nhà sàn tỏa ra quyện với sương và vờn bay cùng mây trời quanh rừng núi. Mười năm trước, hầu hết các hộ đồng bào Mông ở đây đều thuộc diện nghèo đói quanh năm. Còn bây giờ, nơi bản Mông giữa vùng thượng nguồn sông Chảy luôn đầy ắp tiếng cười trước những khởi sắc của quê hương.
Trên bếp lửa hồng giữa ngôi nhà cộng đồng ở bản A Ka - A Chi, xã A Roàng, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, những con chuột rừng, cá suối, ếch núi dúm lá chuối hoặc bỏ trong ống tre cùng mấy khúc xôi nếp than... đang được vùi trong những đụn than đỏ rực. Sau thời gian cỡ chừng đi hết đoạn đường vài con dao quăng, giữa nghi ngút khói, các món ăn dân dã với đủ sắc màu của núi rừng, sông suối thơm lừng được bày ra thết đãi du khách...
Lần mò mãi cuối cùng chúng tôi cũng tìm được nhà ông Vàng A Quả, ở bản Hòa Sử Pán 2 (xã Sử Pán, huyện Sa Pa, Lào Cai), là người được cha cho theo nghề rèn khi mới 15 tuổi. Chỉ tay vào cái lò rèn cổ lỗ đã gắn bó với ông quá nửa đời người, nơi những khuôn mặt của khách tham quan phải cau lại bởi cái nóng rát hừng hực của lửa hắt ra, ông Quả nói: "Rất nhiều người miền xuôi lên chơi chợ vùng cao ưa thích những con dao của người Mông. Vì thế, mà những thợ rèn lâu năm như tôi còn bám được nghề...
Nhắc đến vùng Tây Bắc, người ta nghĩ ngay đến đồi núi trập trùng, đến hoa ban trắng trời và những điệu xòe quyến rũ mang đậm hương sắc vùng cao. "Anh vượt núi/ Gặp sương mù Tây Bắc/ Điệu xòe trôi/ Trong sắc trắng hoa ban" - những câu thơ lay động lòng người trong bài "Đêm xòe xứ Thái" của nhà thơ Dương Trọng Dật khi được nhạc sĩ Quỳnh Hợp phổ nhạc lại càng chắp cánh bay cao làm cho mọi người càng yêu mảnh đất này hơn. Về Mường Lò, Nghĩa Lộ, Yên Bái, chúng tôi may mắn được gặp
Ngày 12-9, đoàn công tác của Chính phủ do Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, Trưởng ban Chỉ đạo Tây Bắc làm Trưởng đoàn đã có buổi làm việc với tỉnh Lai Châu. Cùng đi với Phó Thủ tướng có đại diện lãnh đạo các Bộ, ngành Trung ương.
Sắp tới ngày khai giảng năm học mới, các cán bộ, giáo viên Cụm trường số 2 xã Khoen On, huyện Than Uyên, Lai Châu vẫn phải đi bộ cả ngày trời lên các lán, nương của đồng bào dân tộc thiểu số vận động phụ huynh cho con em đến trường. Không chỉ có vậy, để chuẩn bị cho năm học mới, các thầy, cô giáo ở đây còn phải đối mặt với những trở ngại không nhỏ như thiếu phòng học, cơ sở vật chất, đồ dùng giảng dạy không đủ.
Cùng với những cánh rừng cao su xanh tốt, bạt ngàn, trở thành một trong những cây trồng chủ lực giúp dân xóa đói giảm nghèo, phủ kín những khu đồi trọc thì hệ thống điện thắp sáng, nước sạch, đường giao thông... đã làm cho bộ mặt nông thôn miền núi Lai Châu đang ngày càng thay da đổi thịt.
Ai đã có dịp đến Tây Nguyên, có lẽ không thể quên được ấn tượng của những đêm đại ngàn bên bếp lửa bập bùng giữa nhà rông, nghe người già kể những bài "hơamon" (sử thi) đậm chất cao nguyên, trong đó có sử thi Dyông Dư. Trong lúc giọng kể trầm bổng, lúc hào hùng, khi êm đềm, dịu ngọt, dân làng và khách gần xa ngồi im lặng say sưa lắng nghe như nuốt từng lời. Cứ thế, đêm kể hơamon kéo dài suốt đêm thâu cho đến khi con gà trống gáy vang núi rừng…
Ở đất Mường Lò (Yên Bái), cái nôi văn hóa của người Thái ở Tây Bắc có một bậc cao niên nổi tiếng gần xa vì thông thạo loại chữ cổ đã gần như bị lãng quên của dân tộc mình. Đó là cụ Lò Văn Biến, được mọi người tôn vinh là "Giáo sư chữ Thái".
Thư viện và các tủ sách cộng đồng ở vùng nông thôn - miền núi có thể nói là nơi duy nhất để đồng bào sinh hoạt, giải trí và tiếp cận kiến thức thông qua sách vở. Nhưng cung cách phục vụ quá cứng nhắc, cũng như sự quan tâm chưa đúng mức của các cấp hữu quan, đã làm cho hoạt động của chúng trở nên hết sức mờ nhạt...
Trên vùng đất Tây Nguyên huyền thoại hiện vẫn còn những buôn làng người Ê Đê... quần tụ như bao đời, thế nhưng, từ xa nhìn vào, có nơi chỉ đìu hiu vài nóc nhà dài nguyên bản. Đây là dấu hiệu về nếp sinh hoạt cộng đồng ở nhà dài truyền thống dần mờ nhạt trong ý thức cộng đồng dân tộc Ê Đê ở vùng cao nguyên…
Giữa những bản làng nghèo và xa xôi của Lai Châu, tôi gặp những "bóng hồng", là trí thức trẻ tình nguyện lên đây làm việc. Họ chân phương, mộc mạc, nhỏ bé giữa núi rừng nhưng lại miệt mài như con ong làm mật. Cùng dân bản lao động, bàn tay họ chai sạn cho những vườn rau, bãi ngô, vườn rừng xanh mướt. Đồng bào các dân tộc thiểu số gọi họ là "những người tiếp sức cho vùng cao".
